'Er is nog relatief weinig onderzoek naar rookstop bij mensen met een voorgeschiedenis van depressie'
Een depressieve stoornis is een van de meest voorkomende psychische aandoeningen en heeft een aanzienlijke invloed op het psychosociale functioneren en de kwaliteit van leven van een persoon. Daarnaast is er een rijk gedocumenteerd verband tussen roken en depressie. Dr. Noor De Wilde onderzocht samen met haar collega dr. Matthijs Mommeyer de effectiviteit en bijwerkingen van zowel farmacologische als niet-farmacologische behandelingen voor rookstop bij personen met milde depressieve symptomen (dysthymie) of een doorgemaakte majeure depressie (VMD).
Cijfers tonen aan dat bijna één op de vijf mensen in de loop van zijn of haar leven een periode van (ernstige) depressie doormaakt. Wereldwijd behoort deze aandoening dan ook tot de belangrijkste oorzaken van arbeidsongeschiktheid en verlies van gezonde levensjaren. “Onderzoek laat zien dat rokers een dubbel zo groot risico hebben om een depressie te ontwikkelen. Wat ook naar voren komt is dat mensen met een voorgeschiedenis van majeure depressie (VMD) of met depressieve symptomen (dysthymie) gemiddeld vaker roken. Er is dus een vermoedelijke link tussen roken en psychische kwetsbaarheid”, zegt De Wilde. “Daarnaast is het inmiddels bekend dat roken een negatieve invloed heeft op de cardiovasculaire gezondheid en het algemene sterftecijfer. Die nadelige effecten blijken bovendien nog sterker bij mensen met dysthymie of VMD.”
Volgens De Wilde onderstreept dit het belang van doeltreffende en op maat gemaakte methoden voor rookstop (Smoking Cessation Methods, ofwel SCM’s). “Er is nog relatief weinig onderzoek naar rookstop bij mensen met een sombere stemming of een voorgeschiedenis van depressie. Bovendien is het bestaande onderzoek vaak van wisselende kwaliteit en de methodologie heterogeen. Onze systematische review bundelt de effectiviteit en bijwerkingen van zowel farmacologische als niet-farmacologische behandelingen die rookstop ondersteunen bij patiënten met een voorgeschiedenis van majeure depressie (VMD) of met depressieve symptomen (dysthymie), met meta-analyse waar mogelijk. Het is de eerste systematische review over dit onderwerp in meer dan tien jaar. Eerdere reviews signaleerden wel trends, maar konden geen duidelijke conclusies trekken.”
'Er is nog relatief weinig onderzoek naar rookstop bij mensen met een sombere stemming of een voorgeschiedenis van depressie'
Een succesvolle rookstop
SCM’s omvatten verschillende interventies die gericht zijn op het stoppen met roken. Het gaat onder meer om farmacologische behandelingen (zoals antidepressiva, bupropion en varenicline), nicotinevervangende therapieën, psychologische interventies (zoals cognitieve gedragstherapie, stemmingsregulatie, bewegings- en begeleidingsprogramma’s) of een combinatie hiervan. Voor hun onderzoek analyseerden De Wilde en Mommeyer de effecten van deze verschillende SCM’s, evenals de mogelijke nevenwerkingen, in relatie tot psychische kwetsbaarheid.
“De resultaten suggereren dat bupropion en varenicline de kans op een succesvolle rookstop zowel op korte (< 6 maand) als op lange (> 6 maand) termijn significant verhogen. Voor beide middelen vonden we bovendien een matige tot goede bewijskracht. Wat vooral opviel, was het sterke effect van bupropion (korte termijn: OR 4,08; lange termijn: OR 4,38), zeker in vergelijking met rookstopresultaten in de algemene populatie op korte termijn (OR 2,13). Een eerdere review vond geen significant resultaat bij personen met een voorgeschiedenis van depressie, al werden hier alle antidepressiva als groep gebundeld voor analyse. Gezien bupropion als enige antidepressivum ook een eerstelijns rookstopmiddel is, besloten wij voor bupropion een aparte analyse te maken. Het grote geobserveerde effect kan mogelijk deels verklaard worden doordat de antidepressieve eigenschappen van het middel een bijkomend voordeel bieden, al dient dit bevestigd te worden door toekomstig onderzoek”, aldus De Wilde.
“Het positieve effect van varenicline (korte termijn: OR 3,40; lange termijn OR: 2,01) lag in de lijn der verwachtingen. Het middel was echter sinds september 2021 niet meer beschikbaar op de Belgische markt. Dit gebeurde na detectie van verhoogde nitrosaminewaarden, een potentieel carcinogeen, maar het is inmiddels opnieuw beschikbaar en veilig verklaard. Voor zover bekend is dit de eerste studie die de effectiviteit van varenicline onder deze specifieke populatie beschrijft.”
Voor andere behandelingen, zoals nicotinevervangingstherapie of klassieke antidepressiva, werd door De Wilde en Mommeyer geen overtuigend bewijs gevonden voor een significant effect op rookstop, terwijl gedragsinterventies die vaak gecombineerd werden met farmacologische behandelingen, slechts een beperkt effect lieten zien, voornamelijk op korte termijn. “Wat betreft nevenwerkingen van rookstopmethoden waren de data helaas te heterogeen om sterke conclusies te kunnen trekken, al suggereert ons onderzoek (met matige bewijskracht) dat varenicline geen toename van suïcidaliteit geeft in vergelijking met een controlegroep.”
De Wilde: “Wat ons ook opviel, was dat in veel studies farmacologische behandelingen gekoppeld werden aan nicotinevervangende middelen (vaak op vraag) en gedragsmatige begeleiding, zoals korte (10min tot 1uur) wekelijkse gesprekken met een psycholoog. Aan de ene kant maakt deze praktijk het wetenschappelijk vergelijken van middelen moeilijk. Aan de andere kant weerspiegelt dit de praktijk en ligt mogelijk de sleutel tot een succesvolle rookstop in het combineren van verschillende rookstopmethoden."
>> Matthijs Mommeyer en Noor De Wilde. Effects and safety of smoking cessation methods in patients with a history of major depressive disorder (p-MDD) or current dysthymia: a systematic review. Promotor: Trudy Bekkering (KU Leuven).
Masterproef in het kort
Deze systematic review vat de effectiviteit en nevenwerkingen samen van farmacologische en niet-farmacologische behandelingen die een rookstop ondersteunen bij patiënten met een voorgeschiedenis van majeure depressie (VMD) of depressieve symptomen (dysthemie).
- Waarom is jullie masterproef belangrijk? (maatschappelijke relevantie)
Patiënten met dysthemie of VMD roken gemiddeld meer sigaretten dan de algemene populatie. Dit vormt een belangrijk gezondheidsrisico en de prevalentie van deze subgroep zal sterk toenemen in de toekomst. De literatuur suggereert dat zij minder goede rookstopuitkomsten hebben, met aldus nood aan adviezen op maat.
- Wat is er nieuw aan het werk? (wetenschappelijke relevantie)
We toonden aan dat bupropion en varenicline effectieve rookstopmethoden zijn voor de korte (<6M) en lange (>6M) termijn bij patiënten met VMD of dysthemie. Deze belangrijke resultaten verkregen we als eersten dankzij het samenvoegen van analytische data. Bovendien werd de zekerheid van de geobserveerde resultaten gecontroleerd met de GRADE-methodologie.
- Waarom is het belangrijk dat andere (huis)artsen leren over het onderzoek?
We willen (huis)artsen inspireren om rookstopmethoden consequent met deze subgroep te bespreken, aan de hand van aangepaste adviezen. Anderzijds willen we het belang aantonen van kritisch te blijven tegenover geobserveerde resultaten en aandacht te hebben voor de zekerheid van het bewijs.
>> De Prijs van de Jonge Huisarts powered by Artsenkrant wordt georganiseerd in samenwerking met het Rode Kruis-Vlaanderen. 
Noor De Wilde: "Voor zover bekend is dit de eerste studie die de effectiviteit van varenicline onder deze specifieke populatie beschrijft."
