Vertrek VS uit WHO nu ook officieel

WHO reageert en waarschuwt

De Verenigde Staten kondigden vorige week donderdag officieel hun terugtrekking uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aan. De WHO reageert met spijt en waarschuwt dat de beslissing de mondiale gezondheid ondermijnt. Het dossier komt de komende maanden op tafel bij de bestuursorganen van de organisatie.

Meteen na zijn inauguratie ondertekende president Donald Trump een 'executive order', waarin hij de terugtrekking van de VS uit de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aankondigde. Een jaar later is de terugtrekking sinds vorige week donderdag ook officieel. De reactie van de WHO kwam er een dag later. Als een van de oprichtende leden speelden de VS decennialang een belangrijke rol in internationale gezondheidsinitiatieven, waaronder de uitroeiing van pokken en de wereldwijde aanpak van polio, hiv, tuberculose, malaria en andere infectieziekten. Volgens de WHO maakt het aangekondigde vertrek zowel de Verenigde Staten als de rest van de wereld minder veilig.

De terugtrekking van de VS roept juridische en bestuurlijke vragen op die begin februari op de agenda staan van de bijeenkomst van de WHO Executive Board en ook tijdens de Wereldgezondheidsvergadering in mei 2026 zullen worden besproken. Tot zolang blijft de VS formeel lid van de organisatie.

Kritiek weerlegd

In haar verklaring reageert de WHO ook expliciet op de argumenten die Washington aanhaalt om de organisatie te verlaten. De Amerikaanse regering stelt dat de WHO haar onafhankelijkheid zou hebben aangetast en tekortgeschoten is tijdens de covid-19-pandemie, onder meer door het te laat of onvolledig delen van cruciale informatie. Die lezing wordt door de WHO krachtig weersproken. Volgens de organisatie werd steeds in goed vertrouwen samengewerkt met de VS, met respect voor nationale soevereiniteit, zoals bij alle lidstaten.

Wat de pandemie betreft erkent de WHO dat geen enkele organisatie of regering foutloos heeft gehandeld, maar ze blijft achter haar aanpak staan. De WHO benadrukt dat ze informatie zo snel en transparant mogelijk heeft gedeeld en haar adviezen baseerde op de best beschikbare wetenschappelijke evidentie. De organisatie wijst erop dat ze het gebruik van mondmaskers, vaccins en fysieke afstand heeft aanbevolen, maar nooit bindende maatregelen zoals lockdowns of vaccinatieverplichtingen heeft opgelegd. Die beslissingen lagen steeds bij de nationale overheden.

Internationale noodsituatie

De WHO herinnert eraan dat ze al op 31 december 2019, na meldingen van een cluster van longontstekingen met onbekende oorzaak in Wuhan, China, om bijkomende informatie vroeg en haar noodmechanismen activeerde. Tegen de tijd dat het eerste sterfgeval werd gemeld, had de organisatie de wereld al gewaarschuwd, internationale experts samengebracht en uitgebreide richtlijnen gepubliceerd. Toen covid-19 op 30 januari 2020 werd uitgeroepen tot een internationale noodsituatie, waren er buiten China minder dan honderd bevestigde gevallen en geen overlijdens.

Sindsdien zijn meerdere onafhankelijke evaluaties uitgevoerd naar het verloop van de pandemie en de rol van de WHO. Naar aanleiding daarvan heeft de organisatie haar werking verder versterkt en landen ondersteund bij het uitbouwen van hun paraatheid voor toekomstige gezondheidscrisissen. Volgens de WHO dragen deze systemen, die permanent operationeel zijn, bij aan de veiligheid van alle landen, inclusief de Verenigde Staten.

Vijandige landen

Ook wordt de beschuldiging dat de WHO een gepolitiseerde agenda zou volgen onder invloed van landen die vijandig staan tegenover Amerikaanse belangen, resoluut ontkend. De organisatie benadrukt haar statuut als gespecialiseerde VN-instelling, bestuurd door 194 lidstaten, met een expliciet mandaat om onpartijdig te werken in het belang van mondiale gezondheid.

Bovendien wijst de WHO erop dat de internationale samenwerking de afgelopen jaren versterkt is. Zo keurden de lidstaten recent het WHO Pandemic Agreement goed, dat na ratificatie een belangrijk juridisch instrument moet worden om de wereld beter te beschermen tegen toekomstige pandemieën. Er wordt momenteel ook onderhandeld over een aanvullend mechanisme voor eerlijke toegang tot diagnoses, vaccins en behandelingen.

Tot slot spreekt de WHO de hoop uit dat de Verenigde Staten in de toekomst opnieuw actief zullen deelnemen aan de organisatie. Intussen zegt ze vastberaden haar kernmissie te blijven vervullen: het realiseren van het hoogst haalbare niveau van gezondheid als fundamenteel recht voor iedereen.