Cassatie: verbod giften te ontvangen geldt voor rechtspersonen

De regel dat beheerders en personeelsleden van instellingen voor residentiële ouderenzorg geen giften mogen ontvangen van een persoon die in hun instelling heeft verbleven, geldt ook voor rechtspersonen zonder winstoogmerk, zegt het Hof van Cassatie.

Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven

Het Hof van Cassatie velde op 16 januari 2026 een arrest waarin het stelt dat artikel 909, tweede lid van het oud Burgerlijk Wetboek (BW) ook van toepassing is op rechtspersonen zonder winstoogmerk.

Dat artikel bepaalt dat beheerders en personeelsleden van instellingen voor residentiële ouderenzorg geen voordeel kunnen genieten van giften die een persoon die in hun instelling heeft verbleven gedurende zijn verblijf aldaar te hunnen behoeve mocht hebben gedaan. Dat wordt ook het captatieverbod of verbod van beïnvloeding genoemd.

De term ‘beheerders’ omvat volgens het Hof van Cassatie zowel rechtspersonen zoals een VZW als natuurlijke personen.

Het Franstalig arrest werd uitgesproken in een verzoek tot nietigverklaring door de vzw Foyer Notre-Dame de Paix van een arrest van het hof van beroep te Mons van 19 juni 2023 .

Grondwettelijk Hof: artikel 909, tweede lid schendt grondwet

Deze ruime interpretatie die het Hof van Cassatie geeft aan artikel 909, tweede lid oud BW, verschilt van die van het Grondwettelijk Hof.

In een arrest van 3 oktober 2024 stelde dit Hof dat artikel 909, tweede lid oud BW een wettige doelstelling beoogt: het vrijwaren van de integriteit van de zorgrelaties, door mogelijke misbruiken te voorkomen.

In het licht van die legitieme doelstelling is het volgens het Grondwettelijk Hof niet redelijk verantwoord dat de onmogelijkheid om schenkingen en nalatenschappen van een bewoner van een woonzorgcentrum te ontvangen, enkel geldt voor beheerders en personeelsleden van dat woonzorgcentrum en niet voor het woonzorgcentrum zelf.

Ook rechtspersonen kunnen, door toedoen van hun wettelijke vertegenwoordigers, zichzelf voordeel verschaffen door misbruik te maken van de zorgrelaties, zodat het eveneens noodzakelijk is om de bewoners van instellingen voor residentiële ouderenzorg hiertegen te beschermen. Het verschil in behandeling tussen beheerders en personeelsleden enerzijds en rechtspersonen anderzijds is volgens het Hof strijdig met artikel 10 en 11 van de Grondwet.

Wetsvoorstel

Tot op heden is dat artikel nog niet aangepast. Wel diende Kamerlid Steven Matheï (cd&v) op 28 november 2024 een wetsvoorstel in ‘tot wijziging van het oud Burgerlijk Wetboek en het nieuw Burgerlijk Wetboek voor wat betreft de schenkingen en legaten ten voordele van instellingen voor residentiële ouderenzorg’ (DOC 56-0544/001).

Dit wetsvoorstel beoogt een alternatieve regeling in te voeren in artikel 909 oud BW. In lijn met het arrest van het Grondwettelijk Hof worden ook rechtspersonen uitgesloten van schenkingen of legaten van hun bewoners, maar het wetsvoorstel maakt vervolgens wel een uitzondering voor rechtspersonen zonder winstoogmerk.

Het wetsvoorstel is nog steeds hangende. De Raad van State bracht een negatief advies uit over het wetsvoorstel: "Gelet op de nagestreefde doelstelling blijkt er geen redelijke verantwoording te bestaan voor het invoeren van een afwijking ten gunste van vennootschappen en rechtspersonen die een belangeloos doel nastreven."