Artificiële intelligentie
Piccolo: de getemde AI
Van het schrijven van teksten, het maken van samenvattingen en vertalingen tot hulp bij programmeren: de mogelijkheden met generatieve AI lijken onbegrensd. Maar deze mogelijkheden creëren ook zorgen, met name in universiteiten en wetenschappelijke instellingen.
De vragen zijn bekend: wat gebeurt er met de data die aan deze systemen worden toevertrouwd? Welke rol speelt kritisch denken? En hoe kunnen studenten worden opgeleid om een instrument te gebruiken waarvan de mogelijkheden soms die van hun docenten overtreffen?
Geconfronteerd met deze vragen zoeken sommige Europese universiteiten naar een middenweg: artificiële intelligentie niet kritiekloos omarmen noch gewoonweg verbieden, maar op een correcte manier benutten.
In die geest ontwikkelde de Université catholique de Louvain (UCL) Piccolo, een interface voor artificiële intelligentie die beschikbaar is gesteld aan haar academische gemeenschap.
AI voor onderzoek en onderwijs
Piccolo onderscheidt zich van de belangrijkste publiekelijk beschikbare AI-modellen door een eenvoudig principe: het is een institutionele AI, geïntegreerd in de digitale omgeving van de universiteit. Toegang wordt verleend via institutionele inloggegevens en interacties blijven binnen een gecontroleerd kader.
Deze architectuur maakt het mogelijk om bepaalde beperkingen op te leggen. Gesprekken worden niet gebruikt om de modellen te trainen, de toegang tot externe websites kan worden beperkt en bepaalde functionaliteiten, zoals het genereren van afbeeldingen, kunnen worden uitgeschakeld.
Het doel is niet om te concurreren met de commerciële AI-modellen, maar om een nuttig hulpmiddel te bieden voor courante academische taken, met behoud van de vertrouwelijkheid van gegevens.
In de context van biomedisch onderzoek, waar gegevensbescherming van het grootste belang is, pakt deze aanpak een groeiende zorg aan: het voorkomen dat gevoelige informatie, patiëntgegevens, onderzoeksprojecten en protocollen onbedoeld naar externe platforms worden overgedragen.
Het beperkt ook het risico op 'hallucinaties' – valse, absurde of imaginaire informatie, juridische feiten die fictieve jurisprudentie creëren, nepwetenschappelijke artikelen, onjuiste biografieën of inconsistente beelden die zelfverzekerd en plausibel worden gepresenteerd – die ontstaan wanneer AI onvoldoende trainingsdata heeft of wanneer die data bevooroordeeld is.
Door deze data te beperken tot brede academische inhoud, zonder gebruik te maken van alle informatie die via internet of sociale media wordt verspreid, wordt een effectieve barrière gevormd tegen nepnieuws en andere virtuele creaties zonder enige reële basis.
Deze aanpak past in een stroming die sommige onderzoekers omschrijven als ‘zuinige AI’ of ‘small AI’
Deze aanpak past in een trend die sommige onderzoekers 'zuinige AI' of 'kleine AI' noemen. In plaats van te vertrouwen op gigantische, gecentraliseerde modellen, is het doel om kleinere, meer gespecialiseerde en beheersbare systemen te ontwikkelen.
Dit idee doet denken aan de evolutie van andere technologieën: na een fase van snelle expansie volgt vaak een periode van regulering en toe-eigening. In deze context wordt AI minder een technologisch wonder en meer een intellectueel hulpmiddel, vergelijkbaar met statistische software of een wetenschappelijke zoekmachine.
Voor het hoger onderwijs staat er veel op het spel. Studenten opleiden gebeurt niet door hen te verbieden AI te gebruiken, maar door hen te leren er kritisch mee om te gaan: bronnen controleren, vooroordelen begrijpen en technische hulpmiddelen onderscheiden van eigen intellectuele arbeid.
Een nieuwe pedagogie
Een van de beoogde toepassingen van deze platforms is het creëren van gespecialiseerde leerassistenten. Een docent zou bijvoorbeeld een chatbot kunnen voeden met zijn of haar eigen lesmateriaal. De student communiceert vervolgens met een systeem dat uitsluitend op basis van deze documenten reageert.
In medische disciplines zou een dergelijk systeem gebruikt kunnen worden om klinische situaties te simuleren, concepten te herhalen of studenten te begeleiden bij de analyse van een casus. AI wordt zo een leerpartner, geen vervanging voor medisch redeneren.
Is Piccolo toegankelijk?
Net als de meeste interfaces die gebaseerd zijn op recente generatieve AI-modellen, kan Piccolo in meerdere talen werken. De gebruikte modellen kunnen tekst begrijpen en produceren in talen zoals Frans, Engels en Nederlands, en in bredere zin in veel Europese talen – een essentiële vereiste voor een internationale universiteit waar onderwijs- en onderzoeksactiviteiten vaak in meerdere talen plaatsvinden.
In de praktijk hangt de kwaliteit van de reacties van de tool echter af van de taal van de vraag en eventuele documenten die de gebruiker aanlevert.
Piccolo is voorbehouden aan de gemeenschap van de UCL, die zich kan authenticeren met hun gebruikelijke inloggegevens. Het gebruik ervan is gratis voor universiteitsleden en is zoals gezegd onderworpen aan een strikt kader voor gegevensbescherming: gesprekken worden niet gebruikt om modellen te trainen, versleutelde gegevens blijven op de servers van de universiteit en bepaalde functionaliteiten zijn opzettelijk beperkt om de vertrouwelijkheid en veiligheid van de uitwisselingen te waarborgen.
Vergelijkbare initiatieven
De aanpak van UCL is niet uniek, ook al is deze relatief origineel in België. Ook andere universiteiten integreren artificiële intelligentie in hun digitale infrastructuren, maar vaak op verschillende manieren. Bij KU Leuven en de Universiteit Gent ligt de nadruk op pedagogische ondersteuning en het gebruik van AI-tools die toegankelijk zijn via beveiligde institutionele licenties, met name binnen de Microsoft-omgeving.
Brusselse universiteiten, zoals de Université libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel, geven prioriteit aan trainingsprogramma's, gebruiksadviezen en de ontwikkeling van onderzoek naar kunstmatige intelligentie.
In het buitenland experimenteren instellingen zoals Oxford, Stanford en Nederlandse universiteiten ook met gespecialiseerde leerassistenten die kunnen interageren met cursusmateriaal of wetenschappelijke bibliotheken.
>> https://piccolo.uclouvain.be/Chat
