Nieuwe AI-tool maakt medische verslagen voor patiënten begrijpelijk
ONDERSTEUNING Patiënten van het Antwerpse Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS), kunnen voortaan hun medische verslagen door kunstmatige intelligentie laten ‘vertalen’. De nieuwe tool vertaalt complexe doktersbrieven automatisch naar eenvoudiger Nederlands dat volgens het ziekenhuis voor een grote meerderheid van de bevolking toegankelijk is.
Voor een meerderheid van de patiënten zijn de medische verslagen en ontslagbrieven die ze terugvinden in de gezondheidsportalen van de overheid of het ziekenhuis vaak moeilijk te begrijpen. Verschillende onderzoeken tonen aan dat patiënten die snappen wat een arts hen vertelt en waarom hun zorgtraject op een bepaalde manier is vormgegeven, een hogere therapietrouw hebben, gerichter vragen kunnen stellen en over het algemeen een meer kwaliteitsvolle zorg ervaren.
Om patiënten in dit proces te ondersteunen, werd door ZAS samen met de ziekenhuizen AZ Maria Middelares (Gent) en UZ Brussel, een speciale AI-tool ontwikkeld die patiënten moet helpen medische verslagen te 'vertalen' naar eenvoudiger Nederlands, Frans of Engels. De drie ziekenhuizen kregen daarbij financiële steun van de FOD Volksgezondheid.
Drie documenten
Naast de originele doktersbrief, die bestemd is voor een collega-arts, krijgen patiënten voortaan ook via de gezondheidsportalen van de overheid drie aanvullende documenten. Een eerste document dat patiënten ontvangen is een lijn per lijn vertaling van de originele doktersbrief, waarbij medische termen worden toegelicht. Het tweede document is een samenvatting van de doktersbrief in eenvoudige taal, waarin de patiënt de grote lijnen terugvindt. Tot slot is er een bijlage met uitleg over voorgeschreven medicatie en moeilijke woorden. Deze documenten kunnen met toestemming van de patiënt ook door mantelzorgers en familieleden worden ingezien. Het is de eerste geïntegreerde oplossing ter wereld waarbij AI de informatie automatisch omzet in eenvoudige taal en die vervolgens verschijnt in de gezondheidsportalen van de overheid of het patiëntenportaal van het ziekenhuis, stelt ZAS.
Voorlopig worden enkel de medische verslagen en ontslagbrieven van ZAS-patiënten met reumatische aandoeningen en nieraandoeningen door de tool vertaald, goed voor jaarlijks 40.000 documenten. Zo behoudt het ziekenhuis de hoeveelheid vertalingen beheersbaar, zodat de capaciteit stap voor stap kan worden uitgebouwd naar andere specialismen, waarbij later ook extra talen zullen worden toegevoegd. Ook wordt er een feedbackloop voorzien voor patiënten, zodat er verbeteringen kunnen worden aangebracht. De andere twee ziekenhuizen zullen de tool op een later moment implementeren.
De tool is geïntegreerd in het EPD en werkt volledig op de achtergrond. De vertalingen worden dus automatisch gegenereerd, zonder dat de arts hier extra handelingen voor moet uitvoeren.
'Door de doktersbrief in begrijpelijke taal om te zetten, krijgen patiënten een beter inzicht in hun gezondheidssituatie en hun zorgtraject'
– dr. Mark Helbert
Actief deelnemen
“Ik merk het wanneer een patiënt niet goed begrepen heeft wat er tijdens de vorige raadpleging is uitgelegd. En dat is eigenlijk ook wel logisch: zo'n gesprek is vaak emotioneel en patiënten krijgen in korte tijd veel informatie te verwerken", zegt nefroloog en Chief Medical Information Officer van ZAS, dr. Mark Helbert. "Door de doktersbrief in begrijpelijke taal om te zetten, krijgen patiënten een beter inzicht in hun gezondheidssituatie en hun zorgtraject. Hierdoor kunnen ze gerichter vragen stellen tijdens een consult en actief meebeslissen over hun behandeling, allemaal in lijn met gedeelde besluitvorming."
Dat doktersbrieven voor veel patiënten moeilijk te begrijpen zijn, bleek uit een aantal tests die Helbert met zijn patiënten uitvoerde. “Ik vroeg patiënten om hun doktersbrief te lezen en de zinsdelen die ze niet begrepen met een gele fluostift te markeren. Aan het einde van de test hadden de meeste patiënten hun doktersbrief grotendeels geel gemarkeerd.”
Zijn collega, reumatoloog dr. Ilse Hoffman vult aan: “Op de afdeling reumatologie geven we patiënten brochures mee, maar die zijn vaak generiek en niet op maat van de individuele patiënt. Daarentegen zijn de doktersbrieven heel specifiek over de toestand op dat moment, en dus nuttig voor de patiënt om de situatie te begrijpen. We zien nu al dat patiënten daarom zelf die ingewikkelde verslagen gaan proberen te interpreteren met hulp van publieke AI-tools, zoals ChatGPT die daar helemaal niet voor ontwikkeld zijn. Het resultaat is dat patiënten hierdoor alleen maar ongeruster worden.”
Door de medische verslagen ook in een toegankelijkere vorm aan te bieden krijgen patiënten de kans om alles later op een rustig moment nog eens te overlopen. “We weten dat wanneer patiënten hun gezondheidstoestand beter begrijpen, ze voorgeschreven behandelingen correcter opvolgen en vaker inzetten op preventie. Dat komt niet alleen de patiënt ten goede, maar leidt ook tot meer effectieve en kwaliteitsvolle zorg”, zegt Helbert. “Maar minstens net zo belangrijk; ze hoeven hun gevoelige gezondheidsinformatie niet langer in te geven in commerciële tools die op het gebied van privacy alles behalve optimaal zijn.”
Belangrijke kanttekening daarbij is dat de door AI vertaalde brief niet inhoudelijk door een arts wordt geverifieerd. ZAS benadrukt dat het niet de bedoeling is dat de vereenvoudigde versie de communicatie met de arts vervangt; het dient enkel als aanvulling op het originele verslag. Voordat de patiënt het verslag leest, krijgt die eerst een disclaimer te zien. Daarin staat duidelijk vermeld dat de inhoud niet door een arts is geverifieerd en dat de originele doktersbrief leidend is. Desondanks blijkt de tool betrouwbare resultaten te genereren: “We hebben voorafgaand metingen gedaan op meer dan duizend vertaalde medische termen. Minder dan 0,4% werd fout vertaald en net geen 2% suboptimaal”, verduidelijkt Helbert.
Ontwikkeling en privacy
Het taalmodel dat door de AI-tool gebruikt wordt, is ontwikkeld in samenwerking met ReumaNet (Vlaams samenwerkingsplatform voor mensen met een reumatische aandoening), Vlaams Patiëntenplatform (koepelorganisatie voor 125 patiëntenverenigingen), Patiënt Expert Center en Atlas, een inburgeringsorganisatie in Antwerpen. Via Atlas konden ook minder geletterde en niet-Nederlandstalige patiënten worden betrokken. Een essentieel element, “omdat anders het risico bestaat dat vooral mondige en taalvaardige ‘superpatiënten’ deelnemen, terwijl net een brede en diverse groep nodig is om het geheel correct te beoordelen”, zegt Helbert, die aanvult dat ook verschillende experten op het vlak van klare taal de tool inhoudelijk hebben beoordeeld.
De privacy van patiënten wordt gewaarborgd dankzij een versleutelde VPN-verbinding met de Azure-servers van Microsoft, waar het enkel op lokale Europese servers door de AI wordt verwerkt. ZAS benadrukt daarbij dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt met het Amerikaanse bedrijf. “In onze overeenkomst met Microsoft staat dat het bedrijf geen enkele informatie mag bewaren voor welk doeleinde dan ook. Ook worden alle gegevens enkel verwerkt op een infrastructuur binnen Europa. Er wordt dus geen data verwerkt buiten Europese servers”, benadrukt Helbert.
Voor de toekomst hoopt ZAS het gebruik van AI nog verder uit te breiden, bijvoorbeeld door het gebruik van een avatar die het verslag aan de patiënt voorleest. “Op deze manier krijgen ook zeer laaggeletterden de kans om nauwer bij hun eigen zorgproces betrokken te geraken”, besluit Hoffman.
