Drugsagentschap van de Europese Unie
Drugsagentschap: wekelijks wordt een nieuwe drug ontdekt
In Europa werden in 2025 voor het eerst vijftig nieuwe psychoactieve stoffen aangetroffen. Dat meldt het Drugsagentschap van de Europese Unie (EUDA) dinsdag tijdens de presentatie van zijn jaarrapport over de EU, Turkije en Noorwegen. Het agentschap is bezorgd om de gezondheid van gebruikers, omdat de snel veranderende drugswereld ongekende risico's met zich meebrengt.
Stijgende inflatie of niet: de drugsmarkt blijft goed boeren. Naar schatting hebben 24,9 miljoen Europese volwassenen in 2025 cannabis gebruikt. Ook zwaardere drugs zoals ketamine en cocaïne raken steeds meer ingeburgerd. Uit rioolwateranalyses blijkt dat de hoeveelheid ketamineresten in 40 van de 66 onderzochte steden gestegen is.
Tegelijkertijd zoeken ketaminegebruikers amper hulp. "Recreatieve gebruikers zijn zich vaak niet bewust van de gevaren", zegt Lorraine Nolan, directeur van het Drugsagentschap van de Europese Unie. "Maar regelmatig gebruik leidt tot afhankelijkheid en ernstige blaasproblemen."
Uit het rapport blijkt ook dat ongeveer 2,5 miljoen jongeren in 2025 cocaïne gebruikt hebben. Uit de meest recente rioolwateranalyses blijkt dat van de 85 geteste steden maar liefst 48 steden een toename zagen van cocaïne-overblijfselen. Het aantal mensen dat in behandeling gaat voor cocaïne blijft stijgen. Intussen wijst Nolan op de productie en verwerking in Europa. Vooral in Nederland zijn installaties terug te vinden die cocaïne in andere stoffen verwerken. Zo wordt het voor douaneagenten ingewikkelder om de drug juist op te sporen.
Designerdrugs
Daarnaast zijn nieuwe psychoactieve stoffen - ook wel designerdrugs - in opmars. Die nieuwe stoffen bootsen de effecten van bijvoorbeeld xtc of cocaïne na. Europa staat er nu zelfs om bekend een belangrijke markt te zijn voor synthetische drugs in binnen- en buitenland.
Fabrikanten passen de chemische structuren van deze stoffen telkens aan, waardoor de gezondheidsrisico's grotendeels onbekend, maar vaak ernstig, zijn. "Sommige zijn zo krachtig dat slechts een paar gram mogelijk kan leiden tot duizenden dodelijke doses", stelt Nolan.
Daarbovenop combineren gebruikers steeds vaker verschillende soorten drugs. Die combinaties vergroten de risico's en maken medische behandelingen complexer. Het agentschap is vooral bezorgd dat Europa weinig tijd heeft om in te grijpen in de synthetische drugsmarkt voordat de stoffen dieper verankerd geraken bij gebruikers. "Mensen zullen middelen innemen die veel gevaarlijker zijn dan ze dachten en hulpdiensten zullen plots combinaties tegenkomen die nog nooit gezien zijn."
Vooral kwetsbare en gemarginaliseerde groepen lopen gevaar volgens het rapport. Door het innemen van hooggedoseerde of nieuwe drugs, vaak onbewust via drugsmengsels en pillen, kampen ze met vergiftigingen en sterfgevallen. Daarnaast lopen gebruikers die drugs injecteren een verhoogd risico op infecties met bloedoverdraagbare virussen zoals hiv en hepatitis A, B en C. Het gebruik van deze middelen leidt tot vaker injecteren en risicovoller seksueel gedrag.
Meer dan 7.000 doden door overdosis
De afgelopen jaren stierven minstens 7.600 mensen aan een overdosis. "We moeten alles in het werk stellen om te voorkomen dat gevaarlijke nieuwe producten de markt overspoelen", stelt Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken Magnus Brunner.
"De EU moet daarom volop inzetten op schadebeperking om het aantal doden en infecties terug te dringen. Dat begint bij de basis: het structureel aanbieden van steriel materiaal vermindert niet alleen de kans op dodelijke overdoses, maar voorkomt ook de overdracht van bloedoverdraagbare virussen. Maar de realiteit is dat geldgebrek en drempels in de zorg een daadkrachtig Europees antwoord in de weg staan."
Vapen als toegangspoort
Ook vapen baart zorgen. In EU-lidstaten zijn e-sigaretten in beslag genomen die andere stoffen dan nicotine bevatten, zoals synthetische en semi-synthetische vormen van cannabis. Volgens de EUDA zouden e-sigaretten ook gebruikt kunnen worden voor andere schadelijke stoffen, waaronder nieuwe synthetische opioïden.
De impact van de drugshandel op de Europese veiligheid is algemeen bekend. "Drugsgerelateerd geweld en intimidatie blijven zorgen baren, Met name de uitbuiting en rekrutering van kwetsbare jongeren door criminele groeperingen voor drugshandel en het plegen van gewelddadige daden."
Drugstrafiek verschuift naar kleinere havens
Wat betreft smokkelroutes is België nauw betrokken bij de European Ports Alliance, een publiek-private samenwerking die twee jaar geleden is opgericht om georganiseerde misdaad en drugshandel te bestrijden. Dit heeft met name geleid tot een afname van de hoeveelheid onderschepte cocaïne in Europa, die in 2024 daalde tot 330 ton, vergeleken met 419 ton in 2023, aldus Lorraine Nolan, directeur van EUDA.
Na de intensivering van de controles in de grootste havens maken criminelen echter steeds vaker gebruik van kleinere havens, waarbij ze gebruikmaken van speedboten of zelfs semi-onderzeeërs, drones en geavanceerde camouflagetechnieken. "De European Ports Alliance zou daarom moeten worden uitgebreid naar kleinere havens", adviseert de directeur.