Europees Hof beslist dat een verbod van postmortaal genetisch onderzoek niet grensoverschrijdend werkt
Het Europees Hof van Justitie oordeelt dat een lidstaat een verzoek uit een andere lidstaat voor postmortaal genetisch onderzoek niet mag weigeren louter omdat zijn nationale wetgeving dat onderzoek verbiedt. Het arrest verduidelijkt de regels voor grensoverschrijdende bewijsverkrijging binnen de EU.
Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven
Het Europees Hof van Justitie velde op 16 juli een arrest in verband met het opgraven van een stoffelijk overschot om een afstammingsband vast te stellen door postmortaal genetisch onderzoek ‘(arrest C-196/24, ECLI:EU:C:2026:587).
Volgens het Hof mag een rechter van een lidstaat niet weigeren een verzoek dat is toegezonden door een rechter van een andere lidstaat om het stoffelijk overschot van een vermeende ouder op te graven om een afstammingsband vast te stellen, uit te voeren louter omdat zijn nationale materiële recht dit verbiedt.
Frans verbod van postmortaal genetisch onderzoek geldt niet grensoverschrijdend
Een persoon had bij de Italiaanse rechter een procedure aangespannen om zijn afstammingsband met zijn vermoedelijke vader – die in Frankrijk begraven ligt – te laten erkennen. Om een postmortaal genetisch onderzoek te kunnen uitvoeren, had de Italiaanse rechter de bevoegde Franse rechter op grond van de Europese Verordening betreffende de grensoverschrijdende verkrijging van bewijsmateriaal verzocht om het lichaam van de vermoedelijke vader op te graven en een DNA-monster af te nemen.
Het Franse recht verbiedt echter een dergelijke identificatie op basis van een postmortaal genetisch onderzoek in het kader van een afstammingsprocedure, tenzij de betrokkene daar bij leven uitdrukkelijk mee heeft ingestemd. De Franse rechter vroeg het Hof van Justitie of hij op basis van deze nationale materiële regel kon weigeren om de gevraagde onderzoeksmaatregel uit te voeren.
Het Hof is van oordeel dat de Verordening van de Unie betreffende de grensoverschrijdende bewijsverkrijging de Franse rechter niet toestaat om dit verzoek te weigeren op grond van de overweging dat zijn nationale materiële recht een identificatie op basis van een postmortaal genetisch onderzoek in een burgerlijk geding verbiedt, tenzij de betrokken persoon daar bij leven uitdrukkelijk mee heeft ingestemd.
Deze Verordening bevat een uitputtende lijst van weigeringsgronden. Het bestaan van een dergelijke nationale materiële regel maakt daar geen deel van uit. Het in het Franse recht vastgelegde verbod kan dus in deze zaak niet worden ingeroepen om de uitvoering van de gevraagde onderzoeksmaatregel te weigeren.
Postmortaal genetisch onderzoek niet in strijd met recht op menselijke waardigheid
De Franse rechter vroeg aan het Hof ook of in deze zaak het recht op menselijke waardigheid, dat is vastgelegd in artikel 1 van het Europees Handvest voor de rechten van de mens, in acht is genomen.
Volgens het Hof blijkt nergens uit de stukken dat de Italiaanse rechter bij de afweging van de concurrerende belangen in deze zaak dit recht niet naar behoren in aanmerking heeft genomen. Bovendien is er geen risico op stelselmatige schending van de grondrechten door de Italiaanse rechters. De Franse rechter kan dus niet toetsen of de Italiaanse rechter de door het Handvest gewaarborgde grondrechten daadwerkelijk heeft geëerbiedigd, om af te wijken van het beginsel van wederzijds vertrouwen en op grond daarvan te weigeren de gevraagde onderzoeksmaatregel uit te voeren.