Cassatie: onderscheid tussen doodsoorzaak en verband fout-dood
Oordeel over oorzakelijk verband staat los van medische doodsoorzaak
Het Hof van Cassatie velde op 23 juni 2026 een arrest waarin het besliste dat het oordeel over het oorzakelijk verband tussen een eventuele fout of nalatigheid en de dood moet worden onderscheiden van het oordeel over de medische doodsoorzaak.
Herman Nys, em. prof. medisch recht KU Leuven
Het arrest werd geveld na het cassatieberoep gericht tegen het (niet gepubliceerde) arrest van het hof van beroep te Antwerpen, kamer van inbeschuldigingstelling van 12 maart 2026, ingesteld door een anonieme eiser tegen de vzw Onafhankelijke Thuiszorg Verenigingen en twee anonieme verweerders.
De beslissing van het hof van beroep
De eiser verweet het hof van beroep een miskenning van het wettelijk begrip 'oorzakelijk verband' bij onopzettelijke doding. Het arrest hanteerde volgens de eiser een onjuiste rechtsopvatting over het oorzakelijk verband bij onopzettelijke doding.
Volgens eiser mag het juridisch 'oorzakelijk' verband niet worden vereenzelvigd met de exacte medisch-pathologische doodsoorzaak. Voor het bestaan van een causaal verband moet worden onderzocht of het overlijden zich zonder de verweten fout niet zou hebben voorgedaan zoals het zich concreet heeft voorgedaan. "Die beoordeling vereist geen absolute natuurwetenschappelijke zekerheid, maar gerechtelijke zekerheid in de vorm van een hoge graad van waarschijnlijkheid."
In medische aansprakelijkheids- en omissiedossiers kan volgens eiser een fout of nalatigheid causaal relevant zijn ook wanneer de biologische doodsoorzaak in de onderliggende aandoening ligt. "Ook een foutief verzuim, gebrekkige opvolging, onvoldoende toezicht, gebrekkige interne communicatie, onvoldoende medische alarmering, onaangepaste organisatie of een tekortschietend veiligheidsbeleid kunnen een doorslaggevende rol spelen in het fatale verloop." Het ontbreken van een autopsie sluit volgens eiser noch wettelijk, noch op zichzelf uit dat voldoende bezwaren bestaan om te spreken van onopzettelijke doding.
Door uit de afwezigheid van een autopsie af te leiden dat structurele en organisatorische tekortkomingen geen relevante bezwaren [d.w.z. objectiveerbare aanwijzingen of bewijselementen van schuld, red.] kunnen vormen, sloot het arrest volgens de eiser de vereiste concrete causale beoordeling uit; die benadering zou onverenigbaar zijn met de artikelen 418 en 419 Strafwetboek en met het wettelijk begrip oorzakelijk verband.
De beslissing van het Hof van Cassatie
Het oordeel over het oorzakelijk verband tussen een eventuele fout of nalatigheid en de dood moet worden onderscheiden van het oordeel over de medische doodsoorzaak, aldus het Hof van Cassatie.
Het onderzoeksgerecht kan een inverdenkinggestelde slechts dan naar de correctionele rechtbank verwijzen voor onopzettelijke doding wanneer het oordeelt dat er voldoende bezwaren zijn dat, zonder het aan de inverdenkinggestelde ten laste gelegde gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, de dood zich niet zou hebben voorgedaan zoals zij zich concreet heeft voorgedaan.
De afwezigheid van voldoende bezwaren kan evenwel niet worden afgeleid uit de enkele omstandigheid dat niet vaststaat dat de dood het rechtstreekse gevolg is van het gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, stelt Cassatie.
Wanneer het onderzoeksgerecht oordeelt dat het onmogelijk is om vast te stellen of na te gaan waaraan precies een persoon is overleden of wat de fysieke oorzaak van dat overlijden was, kan het hieruit toch afleiden dat er geen voldoende bezwaren zijn om ervan uit te gaan dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen een eventuele fout of nalatigheid en de dood.
Het cassatieberoep werd dan ook verworpen.