Speedwatching: versneld afspelen stelt het brein op de proef
Films, series, podcasts: jongeren spelen ze vaak versneld af. Maar kan hun brein dat bijhouden? 'Speedwatching' heeft impact op aandacht, emoties en mentale rust. Neuroloog Steven Laureys benadrukt dat echte pauzes nodig zijn, weg van schermen.
METEEN MEE
Speedwatching en multitasking versnipperen de aandacht en geven voorrang aan efficiëntie ten koste van de emotionele ervaring.
Professor Steven Laureys wijst op de grote neuroplasticiteit bij jongeren, maar ook op het verhoogde risico, en roept op tot bescherming en regulering.
Hij beveelt echte pauzes zonder schermen aan, zodat de hersenen informatie kunnen verwerken, en herinnert eraan dat een scherm geen rust is.
De verslavende effecten van de algoritmes van sociale media waren de voorbije maanden niet uit het nieuws. In november stelde de Europese Commissie dat TikTok met zijn gepersonaliseerde feeds de jongste gebruikers opsluit in lussen van repetitieve inhoud die door de algoritmen worden versterkt.
In de Verenigde Staten kreeg Meta (Facebook en Instagram) te maken met een spraakmakend proces vanwege de dwangmatige algoritmen die eindeloos scrollen in de hand werken. Een schadelijk effect waarvan men op de hoogte was, maar dat de kopstukken van Big Tech bewust verzwegen. De zaak werd eind augustus in der minne geschikt, waarbij Meta 18 miljard dollar neertelde. En op 2 november sloot Snapchat om een rechtszaak te vermijden een vertrouwelijke schikking met twee jonge vrouwen. Zij klaagden het platform aan wegens verslavend gebruik dat depressie en eetstoornissen heeft veroorzaakt.
Versnellen uit ongeduld
Een ander verschijnsel dat minder bekend is en nauwelijks onderzocht wordt, is speedwatching. Misschien hebt u al eens een van uw kinderen betrapt op het versneld bekijken van een video op YouTube? Of misschien heeft een jonge patiënt, uitgeput en met hoofdpijnklachten, u erover verteld?
Na binge drinking tijdens feestjes en het binge watching van series blijkt nu het tijdperk aangebroken van speedwatching van videocontent en speedlistening bij podcasts: een nieuwe consumptiegewoonte waarbij media versneld afgespeeld worden (x1,25 of x1,5 – sneller wordt het onverstaanbaar), soms met sprongen van tien seconden (fast forward) of met de nieuwste, door AI aangedreven functie, Jump ahead, om als 'saai' beschouwde passages over te slaan.
Het verschijnsel is zo populair geworden dat snel afspelen nu is ingebouwd in streamingplatforms zoals Netflix en HBO. Het smart-tv-systeem TiVo biedt zelfs een functie waarbij de stemmen bij het versneld afspelen normaal blijven klinken.
We kijken niet meer, we luisteren niet meer: we consumeren video- of audio-inhoud zoals we een slappe, lauwe fastfoodhamburger binnenwerken. Maar wat zijn de gevolgen voor het brein? Is deze manier van kijken en luisteren schadelijk? Hoeveel van al deze veranderingen kunnen onze neuronen verwerken?
Efficiëntie ten koste van de ervaring
Om het debat op gang te brengen, organiseerde het festival Les Rendez-vous Québec Cinéma in Montréal (Canada) deze zomer een origineel experiment met de naam Moins long métrage: de film Amour apocalypse van Anne Émond, die normaal 100 minuten duurt, werd versneld vertoond (66 minuten), gevolgd door een rondetafelgesprek met jongeren.
"Ik vind dit artistieke initiatief prachtig: het nodigt uit om dingen te waarderen zonder efficiëntie voorop te stellen", reageert professor Steven Laureys. Hij is neuroloog, auteur en spreker, hoogleraar aan de Universiteit van Luik en aan de Université Laval in Québec. "Als ik een film op x1,5-snelheid bekijk, of een AI vraag hem voor me samen te vatten, neem ik niet langer de tijd om naar de bioscoop te gaan en die emotionele ervaring te beleven. Terwijl emoties juist heel belangrijk zijn."
Hij vervolgt: "Deze technologieën zijn er nu eenmaal; we kunnen niet terug naar de middeleeuwen. Er wordt altijd gezegd dat ‘vroeger alles beter was’ en bij elke nieuwe uitvinding heeft men geklaagd. De uitdaging is om ze op een positieve manier te gebruiken."
Gelukkig is het brein erg plastisch en past het zich aan elke nieuwe realiteit aan. Jongeren, van wie het brein nog niet volledig ontwikkeld is, hebben een hogere neuroplasticiteit. "Ze hebben minder ‘remmen’, minder hogere corticale controle en lopen daardoor echter meer risico", benadrukt de neuroloog.
"We moeten hen beschermen door regulering. Er bestaat duidelijk een economie die erop gericht is onze aandacht te grijpen, een financiële strijd om onze hersencircuits zo lang mogelijk actief te houden. We moeten onszelf beschermen – een beetje zoals Odysseus in de Odyssee, die zich aan de mast laat vastbinden om de zang van de sirenen te weerstaan – tegen deze hyperperformante technologieën die ons steeds langer achter onze schermen gekluisterd houden."
Essentiële detoxpauzes
Natuurlijk hebben deze technologieën ook positieve kanten: jongeren vinden er nieuws, ze leren via tutorials, en platforms zoals Netflix bieden (soms) intelligente documentaires aan. Maar ze kunnen ook neurotoxisch zijn. "Silicon Valley zegt dat er geen causaal verband is, een beetje zoals de tabaksindustrie destijds, en verzet zich tegen regulering. Maar de WHO en onafhankelijke wetenschappelijke organisaties concluderen dat het zeer waarschijnlijk niet goed is voor onze hersenen", vervolgt professor Steven Laureys.
|
|---|
Wat kunnen we dan doen? Jongeren aansporen om snelheid, opeenstapeling of efficiëntie niet tegen elke prijs voorop te stellen, maar juist de kwaliteit van de ervaring zelf. "En hen leren om momenten van rust te waarderen waarop het brein niet wordt gestimuleerd – een digitale detox – want het brein heeft rust nodig om informatie te verwerken", zegt de neuroloog.
Een brein dat op volle toeren draait, heeft des te meer rustpauzes nodig om zijn energie op peil te houden en zich te wapenen tegen mogelijke cognitieve en aandachtsproblemen. "We denken vaak ten onrechte dat we pauze nemen door naar een scherm te kijken", waarschuwt Steven Laureys. "Voor het brein is dat helemaal geen pauze!"
Op de politieke agenda
Is het denkbaar dat ons brein op termijn verandert onder invloed van deze technologieën, die dagelijks vele uren aandacht opeisen? "Neurogenese vindt voortdurend plaats. Het oude dogma dat we worden geboren met miljarden neuronen en er daarna alleen maar verliezen, klopt niet. Elke seconde veranderen miljarden verbindingen in de hersenen", legt Laureys uit.
"Die neuroplasticiteit kan positief én negatief zijn. Jongeren zijn sneller; mijn kinderen zijn handiger dan ik: dat is positieve neuroplasticiteit. Maar we zien ook de schadelijke effecten ervan. Technologieën beïnvloeden het brein en tegelijk blijft de neurobiologie universeel: we zijn emotionele wezens die verliefd worden en frustratie ervaren."
We moeten daarom nadenken over een leeftijdsgrens, de gebruiksduur en de inhoud, zegt Laureys. De algoritmes van sociale media zouden 'open source' moeten zijn, zodat we kunnen nagaan hoe ze werken. Eindeloos scrollen zou verboden moeten worden, om feedbacklussen te voorkomen. "Technisch is dat mogelijk. Maar daarvoor zijn een maatschappelijk debat en regulering nodig. Dit onderwerp moet op de politieke agenda komen", besluit Laureys.