Werk, benen en venen

De prevalentie van chronische veneuze insufficiëntie (VCI) onder gezondheidswerkers is 58%, tegenover 22% in de algemene bevolking. Wat verklaart dat verschil?

Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts

Dit jaar verscheen de Registratierichtlijn - Varices van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB, 2026).

Er zijn 6 stappen in het proces.

• Stap 1 is de diagnose (ICD-10: I83.9).
• Stap 2 is de relatie met werk aantonen. Werkgebonden risicofactoren zijn: staand werk voor meer dan 4 uur per dag, langdurig werken in zittende en staande positie, geforceerde houdingen, herhaaldelijk zwaar tillen en/of een hoge omgevingstemperatuur.
• Stap 3 is de blootstelling aan deze risicofactoren. Alleen voor staand werk is er een afkappunt van 4 uur vastgesteld. Voor de overige factoren kon er geen afkappunt worden bepaald door de heterogeniteit van de studies. Er moet rekening gehouden worden met individuele gevoeligheid (oudere leeftijd, vrouw zijn, aantal zwangerschappen, adipositas (BMI > 30), roken en erfelijke belasting). Voor het NCvB is, als individuele gevoeligheid van toepassing is, dit geen uitsluitende verklaring dat het geen beroepsziekte betreft.
• Stap 4 is ander mogelijkheden nakijken in de privé-situatie en uitoefening van hobby’s.
• Stap 5 is melden en informeren van de werknemer.
• Stap 6 is de preventiemaatregelen vastleggen op basis van een risicoinventarisatie en -evaluatie (RI&E) op de werkvloer.

De oorzaak van veneuze pathologie is multifactorieel. Het is misschien wat overdreven om beroepsfactoren als primaire bronnen van veneus lijden te zien (Sudol-Szopińska et al., 2011).

Laten we toch de beroepsgebonden factoren en beroepsgroepen at risk eens op een rijtje zetten.

De prevalentie van chronische veneuze insufficiëntie (VCI) onder gezondheidswerkers was 58% tegenover 22% in de algemene bevolking, volgens een review van 15 publicaties (Benn et al., Int Wound J, 2023). Twee op de drie waren verpleegkundigen en één op de vier waren artsen. Volgens de studie van Shylesh was de prevalentie bij verpleegkundigen 62% en bij alle gezondheidswerkers 34% (Indian J Vasc Endovasc Surg, 2025).

De afdelingen met het hoogste risico zijn spoedgevallen, intensive care en de operatiezalen.

De risicofactoren bij gezondheidswerkers zijn lang staan, lang zitten en lange werkdagen. Fe en collega’s deden een systematische review van 9 studies (BMC Nursing, 2025). Zij vonden deze beroepsrisico’s terug: meer dan 8 uur staan per dag, meer dan 56 uur per week werken en frequent doen van shiftwork ’s nachts (Rabe et al., J Comp Eff Res, 2020; Fe et al., 2025).

De afdelingen met het hoogste risico waren de dienst spoedgevallen, intensive care en de operatiezalen (Abou-ElWafa et al., Egypt Indian J Occup Environ Med, 2020; Fe et al., 2025).

Langdurig zitten en staan (Sudol-Szopińska et al., Int J Occup Saf Ergon, 2011) en repetitief tillen van zware lasten werd aangetoond door Hirsch et al. (Vasa, 2024) en Elamrawy et al. (J Egypt Public Health Assoc, 2021). Warmteblootstelling is geassocieerd met veneus lijden (Costa et al., Healthcare, 2025).

Andere beroepen met risico’s zijn leerkrachten (Dalboh et al., J Fam Med Prim Care, 2020; Althobaiti et al., MEJFM, 2022; Elkholi et al., Healthcare, 2025), bakkers, keukenmedewerkers, horecapersoneel, schoonmaakpersoneel (Costa et al., Ann Vasc Surg, 2025), kapsters (Chen et al., BMC Public Health, 2014; Ebrahimi et al., J Res Health Sci, 2015), verkoopsters (Capodaglio, Int J Ind Ergon, 2016) en verpleegkundigen (Myeong-Ja et al., Safety and Health at Work, 2018; Su-kyung et al., Ann Phlebology, 2020; Xiang et al., Angiology, 2024).

Veneuze pathologie staat momenteel niet op de officiële lijst van beroepsziekten van Fedris, het Federaal Agentschap voor Beroepsrisico’s. Dit betekent dat er geen automatische’ vermoeden van oorsprong’ geldt voor werknemers die veel staan of zitten. 

Via het zogenaamde ‘open systeem’ voor erkenning dient de werknemer zelf  te bewijzen dat de pathologie in overwegende mate en op rechtstreekse wijze het gevolg is van de beroepsuitoefening.

Hopelijk zet deze publicatie zoden aan de dijk in de bewijsvoering.