“Goede samenwerking is essentieel voor thuiszorg bij dementie”
In België neemt het aantal mensen met dementie toe. Vaak volgt een opname in een woonzorgcentrum om aan de groeiende zorgnood te voldoen, maar een verdere uitbreiding van de capaciteit van deze centra blijkt in de meeste gevallen onhaalbaar. Een mogelijke oplossing zou dus zijn om mensen langer thuis te begeleiden. Om dit vlot te laten verlopen is een nauwe samenwerking nodig tussen huisartsen, thuisverpleegkundigen en mantelzorgers. Dr. Sofie Eyletten onderzocht wat de perceptie van huisartsen en thuisverpleegkundigen is over de thuisbegeleiding van mensen met dementie.
Dementie zien we vaak langskomen in de huisartsenpraktijk en zal door de vergrijzing alleen maar toenemen, met extra druk op woonzorgcentra. Dat zegt Sofie Eyletten. “Een mogelijke oplossing is om een deel van deze patiënten langer thuis te begeleiden. Maar, daarvoor is wel een goede samenwerking vereist tussen de betrokken zorgmedewerkers, gezien de specifieke complexiteit van zo'n zorgtraject in de thuisomgeving. Tegelijk is er nog weinig onderzoek gedaan naar de ervaringen van zorgverlening in de thuisomgeving bij dementie.”
Voor haar onderzoek nam Eyletten dertien interviews af bij huisartsen en thuisverpleegkundigen, die bekend zijn met personen met dementie in de thuisomgeving, om na te gaan hoe zij thuisbegeleiding beleven. Wat zien zij als sterktes en zwaktes, welke kansen en valkuilen zijn er, en hoe ervaren ze de samenwerking zowel onderling als met andere zorgpartners?
“Op basis van deze interviews heb ik een SWOT-analyse gemaakt waarin sterktes, zwaktes, kansen en valkuilen verwerkt zijn. Daaruit bleek dat huisartsen en thuisverpleegkundigen een aantal belangrijke voorwaarden zien voor thuisbegeleiding van mensen met dementie. Namelijk, veiligheid binnen de thuisomgeving, geen moeilijk hanteerbaar gedrag, de aanwezigheid én draagkracht van mantelzorgers, de bereidheid om hulp te aanvaarden en een goede multidisciplinaire samenwerking met heldere communicatie tussen de betrokken zorgpartners”, zegt Eyletten. “Tot slot heb ik ook de plaats van therapieën binnen de thuisbegeleiding bevraagd. Het onderzoek bestrijkt dus een breed spectrum van thema’s rond thuisbegeleiding en de ervaringen daarin.”
Aanbevelingen
Op basis van de resultaten kon Eyletten tien aanbevelingen formuleren voor huisartsen bij de thuisbegeleiding van patiënten met dementie. “Enkele belangrijke aanbevelingen zijn de aandacht voor een vroegtijdige diagnose, zorgplanning, en het centraal stellen van de patiënt. Deze drie zaken hangen nauw met elkaar samen. Op deze manier kan de omkadering rond de patiënt zo vroeg mogelijk worden gemaximaliseerd, aansluitend op de specifieke persoonlijke noden. Daarnaast is communicatie cruciaal. Goede communicatie tussen zorgverleners onderling, maar ook met de patiënt en mantelzorgers, bepaalt in sterke mate het succes van de thuisbegeleiding. Wanneer communicatie moeilijk verloopt, loopt vaak ook de samenwerking stroever.”
'Dementie roept sterke emoties op bij patiënten, familie én zorgverleners. Die emoties beïnvloeden hoe men naar de situatie kijkt en hoe beslissingen worden genomen'
Een ander belangrijk punt dat Eyletten aanhaalt, is het emotionele aspect van dementie en het taboe dat rond het thema hangt. “Dementie roept sterke emoties op bij patiënten, familie én zorgverleners. Die emoties beïnvloeden hoe men naar de situatie kijkt en hoe beslissingen worden genomen. Het is daarom belangrijk dat zorgverleners zich bewust zijn van hun eigen emoties en de impact daarvan. Vooral bij de diagnostiek vormt dit een drempel. Nochtans is een correcte en tijdige diagnose essentieel, omdat die de basis vormt voor verdere begeleiding.”
Verschil in perspectief
Wat in het onderzoek verder opviel, was dat huisartsen en thuisverpleegkundigen ieder een ander perspectief hebben op het zorgproces van de patiënt. “We zien dat huisartsen vooral een coördinerende rol op zich nemen en het grotere geheel proberen te overzien. Ze organiseren de zorg en volgen het medisch luik op”, zegt Eyletten. “Thuisverpleegkundigen hebben op hun beurt een meer gedetailleerd beeld van het dagelijks functioneren van de patiënt, omdat zij vaker aanwezig zijn in de thuissituatie. Beide perspectieven zijn complementair, maar kunnen ook botsen wanneer de communicatie niet goed verloopt.”
Eyletten benadrukt daarom het belang van vroegtijdige zorgplanning, om beslissingen niet afhankelijk te maken van subjectieve inschattingen door zorgmedewerkers. “Door dit gesprek als huisarts, thuisverpleegkundige of familielid vroegtijdig aan te gaan, komt de patiënt centraal te staan en wordt die actief betrokken bij zijn of haar eigen zorgproces. Het wordt vanaf dat moment niet meer ‘over het hoofd van de patiënt’ georganiseerd, maar in samenspraak. Men vertrekt vanuit hetgeen de patiënt belangrijk vindt, hoe die zijn leven ziet en wat zijn voorkeuren zijn. Zelfs in latere stadia van dementie blijft het belangrijk om de patiënt zoveel mogelijk overal bij te betrekken. Ook hier spelen communicatie en een goede omkadering een sleutelrol.”
Eyletten merkt op dat vroegtijdige zorgplanning helaas nog te weinig gebeurt, omdat zowel huisartsen als thuisverpleegkundigen tegen verschillende hindernissen aanlopen. “De belangrijkste redenen zijn tijdsgebrek, het taboe dat nog steeds rond dementie hangt, een te laattijdige diagnose, patiënten die het onderwerp soms ontwijken of zorgverleners die het moeilijk vinden om dit bespreekbaar te maken.”
Maatschappelijk relevant
De keuze voor het onderzoeksthema was voor Eyletten vanzelfsprekend. “Dementie is maatschappelijk zeer relevant en zal in de toekomst alleen maar vaker voorkomen. Bovendien kent bijna iedereen wel iemand met dementie. Als huisarts heb ik daarnaast een sterke interesse in ouderenzorg en, in het verlengde daarvan, dementie. Ik wilde een onderwerp kiezen dat niet alleen relevant is, maar ook kan bijdragen aan verdere inzichten en toekomstig onderzoek”, besluit ze.
>> Sofie Eyletten. De perceptie van huisartsen en thuisverpleegkundigen over de thuisbegeleiding van mensen met dementie. Promotor: Prof. dr. Geert Goderis (KU Leuven). Copromotor: Dr. Floris De Knijf (KU Leuven).
Masterproef in het kort
Dr. Eyletten heeft interviews bij huisartsen en thuisverpleegkundigen afgenomen om te peilen naar hun perceptie van de thuisbegeleiding van mensen met dementie. Verschillende belangrijke thema’s, samen met hun uitdagingen, kwamen naar voren. Hieruit volgde een SWOT-analyse en overzicht van de ervaren randvoorwaarden.
- Waarom is deze masterproef belangrijk? (maatschappelijke relevantie)
Langere thuisbegeleiding is een mogelijke oplossing voor het toenemend aantal personen met dementie en de beperkte plaatsen in woonzorgcentra. Hierbij is een belangrijke rol weggelegd voor professionele hulpverleners. Een goede samenwerking lijkt belangrijk om de thuisbegeleiding vlot te laten verlopen.
- Wat is er nieuw aan het werk? (wetenschappelijke relevantie)
In de literatuur bestaat nog niet veel onderzoek naar de perceptie van professionele hulpverleners over de thuisbegeleiding van mensen met dementie, al is het belang van multidisciplinaire zorg duidelijk. Deze studie biedt een breed inzicht in verschillende thema’s binnen deze thuisbegeleiding, bekeken vanuit het perspectief van huisartsen en thuisverpleegkundigen. Deze studie biedt diverse aanknopingspunten voor verder onderzoek.
- Waarom is het belangrijk dat andere (huis)artsen leren over het onderzoek?
Alle huisartsen komen steeds meer in contact met patiënten met dementie. Dit gaat vaak gepaard met complexe zorgbeslissingen. Naast meer inzicht in bijhorende thema’s, bevat dit onderzoek een overzicht van tien aanbevelingen die huisartsen kunnen gebruiken als houvast bij de organisatie van de thuisbegeleiding. De opgestelde SWOT-analyse kan bovendien dienen als aanknopingspunt om de thuisbegeleiding te verbeteren.
>> De Prijs van de Jonge Huisarts powered by Artsenkrant wordt georganiseerd in samenwerking met het Rode Kruis-Vlaanderen. 
