Geestelijke gezondheid jongeren: het ambitieuze actieplan van Solidaris
De geestelijke gezondheid van jongeren staat zwaar onder druk. Bijna één op de vier jongeren kampt met een angst- of depressieve stoornis, terwijl 15- tot 24-jarigen vandaag de leeftijdsgroep vormen waar zelfmoordgedachten het meest voorkomen. Tegen die achtergrond werkte het strategisch comité van Solidaris, samen met een groep van 65 experts en verschillende artsen, een actieplan van meer dan 80 pagina's uit dat begin juni werd voorgesteld aan onder andere minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke.
Het strategisch comité van Solidaris buigt zich geregeld over maatschappelijk relevante thema's binnen onze gezondheidszorg. Na een eerder actieplan rond geïntegreerde zorg, richtte het comité vorig jaar zijn blik op de geestelijke gezondheid van jongeren. Het doel: het thema stevig op de agenda zetten van toekomstige debatten. Dat vertelt Jean-Marc Laasman, coördinator van het comité.
De urgentie daarvoor is groot. Psychologische gezondheidsproblemen wegen zwaar op de samenleving en kosten ons land jaarlijks naar schatting 37 miljard euro, goed voor 5,1% van het bbp. Ondertussen staat het zorgsysteem zelf onder druk: een tekort aan psychologen, bezuinigingen en een gebrekkige aansluiting tussen eerstelijnszorg en gespecialiseerde hulpverlening, zeker bij kinderen en jongeren.
Nochtans werd er de voorbije jaren flink geïnvesteerd. Minister Vandenbroucke trok fors geld uit voor eerstelijnspsychologische zorg, maar jongeren vinden de weg ernaar nog te weinig. Slechts 2,5 tot 3% van de 15- tot 24-jarigen maakt er gebruik van. Een schrijnend cijfer, als je weet dat naar schatting een kwart van hen psychische hulp nodig heeft.
Financiële drempels
Ook financiële drempels vormen een belangrijke hinderpaal voor jongeren die gespecialiseerde hulp nodig hebben. Om die obstakels weg te werken, stelt Solidaris voor om eerstelijnspsychologen op te nemen in het forfaitair systeem van wijkgezondheidscentra. Op die manier wordt zorg ook voor kwetsbare groepen financieel bereikbaar.
Daarnaast wijst het actieplan op het nijpende tekort aan kinderpsychiaters, een probleem dat om dringende actie vraagt. Solidaris pleit daarom voor een verdubbeling van hun aantal, via hogere subquota en de concrete uitvoering van de aanbevelingen van de Planningscommissie.
Maar toegankelijke zorg begint ook bij een aantrekkelijk beroep. Jean-Marc Laasman, coördinator van het strategisch comité van Solidaris, ziet een hervorming van de nomenclatuur en de uitbouw van multidisciplinaire ambulante praktijken als cruciale stappen vooruit. In zulke praktijken werken psychologen, kinderpsychiaters en maatschappelijk werkers nauw samen; een aanpak die niet alleen de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg ten goede komt, maar ook zorgt voor een gezondere werk-privébalans bij de zorgprofessionals zelf.
Vroegtijdige opsporing, perinatale zorg en sociaal voorschrijven
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt zo'n 70% van de determinanten van geestelijke gezondheid beïnvloed door sociale en omgevingsfactoren. Vroeg ingrijpen is dan ook essentieel: de helft van alle psychische stoornissen ontstaat immers al vóór de leeftijd van 14 jaar. Solidaris pleit daarom voor een sterkere focus op vroegtijdige opsporing, om te voorkomen dat problemen chronisch worden of ernstige gevolgen krijgen, zoals zelfmoordpogingen. Concreet stelt het actieplan voor om opleidingen in 'eerste hulp bij psychische problemen' in scholen te introduceren, zodat jongeren de eerste signalen sneller leren herkennen.
Bijzondere aandacht gaat ook naar perinatale zorg. Bestaande initiatieven zoals 'De eerste 1.000 dagen' en 'Born in Belgium Professionals' worden positief beoordeeld, maar volgens de experts is verdere opvolging nodig. Zo pleiten ze voor een langere monitoring van de postpartumperiode, ruim voorbij de huidige termijn van zes weken. Aanvullend wordt voorgesteld om een hulplijn voor jonge moeders op te richten en adviserend artsen van de ziekenfondsen beter te trainen in het herkennen van psychische problemen na de bevalling.
Tot slot zet Solidaris ook in op de strijd tegen sociaal isolement. Daarvoor kijkt de mutualiteit naar het Verenigd Koninkrijk, waar het concept van 'sociaal voorschrijven' al zijn waarde bewezen heeft. De aanpak is eenvoudig maar doeltreffend: huisartsen verwijzen patiënten door naar een gespecialiseerde coördinator, die hen begeleidt naar sociale activiteiten, verenigingen en lokale netwerken.
'De arbeidswereld en de volwassen samenleving leggen hun eigen ritme op aan kinderen, met aantoonbare negatieve gevolgen voor hun welzijn'
– Jean-Marc Laasman
Een laatste, opvallende aanbeveling betreft de schooluren. Solidaris stelt voor om lessen voor tieners later te laten starten, om negen uur in plaats van om acht uur, zodat ze beter aansluiten bij de biologische ritmes van jongeren. Jean-Marc Laasman verwoordt het scherp: "De arbeidswereld en de volwassen samenleving leggen hun eigen ritme op aan kinderen, met aantoonbare negatieve gevolgen voor hun welzijn."
De boodschap van Solidaris is daarmee helder: wie investeert in het mentale welzijn van jongeren, investeert in de toekomst van de samenleving als geheel.
>> Lees het volledige interview op artsenkrant.com
De tien prioriteiten van het actieplan
1. Richt een staatssecretariaat op voor de bestrijding van eenzaamheid.
2. Verbied sociale media voor kinderen jonger dan 13 jaar.
3. Verdubbel het aantal kinderpsychiaters.
4. Stel in elke gemeente een kinderrechtenvertegenwoordiger aan.
5. Trek het vaderschapsverlof gelijk met het moederschapsverlof.
6. Versterk de opvang voor jonge kinderen.
7. Voorzie in elke school een verantwoordelijke voor het schoolklimaat.
8. Neem eerstelijnspsychologen op in het forfaitair systeem van wijkgezondheidscentra.
9. Voer een systematischere screening uit van perinatale psychische stoornissen.
10. Geef neurodiversiteit een sterkere plaats binnen het onderwijs.