Studie CM: groene buurten goed voor geestelijke gezondheid
Maar mogelijk invers effect voor financiële kwetsbare mensen
Een grootschalig onderzoek van CM, uitgevoerd onder meer dan 4,3 miljoen leden, constateert een verband tussen een groene omgeving en een verminderd gebruik van geestelijke gezondheidszorg. Maar het onderzoek wijst ook op een paradox: bij mensen in een precaire financiële situatie verdwijnt dit beschermende effect, of keert het zelfs om.
Groene ruimtes zijn niet alleen een element in de landschapsinrichting of een middel om stedelijke hitte-eilanden tegen te gaan. Ze blijken ook een bepalende factor te zijn voor de geestelijke gezondheid. Dit is een van de bevindingen van een grootschalig onderzoek uitgevoerd door de onderzoeksafdeling van de CM, in samenwerking met onderzoekers van de Open Universiteit Heerlen.
De onderzoekers vergeleken facturatiegegevens voor geestelijke gezondheidszorg van meer dan 4,3 miljoen CM-leden met het aandeel groene ruimtes – bomen, weiden en begroeide gebieden – in hun woongebied.
Minder gebruik GGZ in groenere buurten
Het algemene resultaat is duidelijk: hoe groener een buurt is, hoe minder bewoners er naar verhouding gebruik maken van geestelijke gezondheidszorg. Volgens het onderzoek is een toename van 20% in groene ruimte geassocieerd met een relatieve afname van 3,73% in het gebruik van eerstelijns geestelijke gezondheidszorg. Het gebruik van psychiatrische zorg daalt ook met 3,34%, terwijl de behoefte aan spoedeisende psychiatrische hulp met 2,57% afneemt.
Op individueel niveau lijken deze verschillen misschien klein. Echter, wanneer ze worden bekeken over een populatie van enkele miljoenen mensen, worden ze significant. Voor de CM bevestigen deze gegevens dat groene ruimtes geen kwestie van comfort of stedelijke luxe zijn, maar eerder een kwestie van preventief beleid.
"Gezondheid is niet beperkt tot medische zorg; onze leefomgeving speelt ook een cruciale rol", benadrukt Elise Derroitte, vicevoorzitter van de CM. De CM pleit er daarom voor dat gezondheidsbeleid meer aandacht moet besteden aan ruimtelijke ordening, vergroening van de stad en toegang tot kwalitatief goede groene ruimtes.
De paradox van precariteit
Het onderzoek introduceert echter een belangrijke nuance. Bij leden met VT-statuut – ongeveer 16% van de deelnemers aan het onderzoek, een indicator van financiële kwetsbaarheid – is het waargenomen verband anders. In deze groep is een toename van groene ruimten geassocieerd met een stijging van het gebruik van geestelijke gezondheidszorg, met name eerstelijns psychologische zorg, die met 6,40% toenam.
Dit resultaat betekent niet noodzakelijkerwijs dat groene ruimten nadelig zijn voor mensen in een precaire situatie. Integendeel, het zou kunnen wijzen op een betere toegang tot zorg in buurten waar de sociale cohesie sterker is of waar bewoners meer gericht zijn op beschikbare voorzieningen.
"We moeten veel beter begrijpen wáárom het voor die kwetsbare groep anders is", aldus CM-voorzitter Luc Van Gorp. "Hoe kunnen we groene ruimtes zo inrichten dat ze ook voor mensen in armoede wel een effect hebben op hun gezondheid? Verder wetenschappelijk onderzoek naar de onderliggende mechanismen is absoluut noodzakelijk om een rechtvaardig en evidence-based beleid te kunnen voeren."
Vergroening zonder uitsluiting
De CM roept de overheden, van gemeentelijk tot federaal niveau, op om een beleid voor ruimtelijke ordening te voeren dat de gezondheid bevordert. Concreet beveelt de CM aan om bodemverharding te verminderen, groene ruimten in steden, langs wegen en in gebieden die blootgesteld zijn aan vervuiling te vergroten, en stedelijke braakliggende terreinen om te vormen tot toegankelijke groene ruimten, gemeenschapstuinen of therapeutische tuinen.
De CM benadrukt echter een gevoelig punt: vergroening mag geen aanjager van gentrificatie worden. Zonder sociale maatregelen kunnen verbeteringen van de leefomgeving leiden tot hogere huren en de meest kwetsbare bewoners uit gerenoveerde buurten verdrijven.
CM-voorzitter Luc Van Gorp besluit: "We hebben nood aan een gezondheidsbeleid dat de grenzen van de zorg overstijgt. Een gezonde omgeving is een basisrecht, geen luxeproduct."
'Groene ruimte en gebruik van geestelijke gezondheidszorg in België: Een verkennende studie naar relatieve risico’s op populatieniveau met aandacht voor sociaaleconomische verschillen' is hier te downloaden.