Musculoskeletale stoornissen bij Europese verpleegkundigen
Musculoskeletale aandoeningen (MSA) zijn verantwoordelijk voor minstens 1/3 van het langdurig verzuim bij werknemers. Hoe zit het met MSA bij verpleegkundigen?
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Musculus (HAM & Skálmöld, 2012)
Vorig jaar verscheen een Franse systematische review en meta-analyse van 12 studies over de prevalentie van werkgebonden musculoskeletale aandoeningen (MSA) bij Europese verpleegkundigen (Gocre & Jacquier-Bret, J Funct Morphol Kinesiol, 2025). Dezelfde onderzoekers deden ook een review bij Aziatische verpleegkundigen (Int J Environ Res Public Health, 2025).
Het is zeker de moeite waard om deze problematiek wat te verkennen, want één van de grootste uitdagingen in de 21ste eeuw is het terugdringen van MSA, verantwoordelijk voor minstens 1/3 van het langdurig verzuim bij werknemers.
MSA omvatten een breed gamma van inflammatoire en degeneratieve stoornissen van spieren, pezen, ligamenten, gewrichten, perifere zenuwen en bloedvaten. Tot de MSA behoren klinische syndromen zoals peesontstekingen en gerelateerde stoornissen (tenosynovitis, epicondylitis, bursitis), zenuwcompressiestoornissen (carpale tunnel syndroom, ischias) en artrose.
Ook de minder gestandaardiseerde stoornissen zoals myalgie, lage rugpijn en pijn in andere regio’s, die niet toegeschreven kunnen worden aan gekende pathologie, worden eronder geklasseerd (Punnett & Wegman, J Electromyogr Kinesiol, 2004).
De totale prevalentie van musculoskeletale stoornissen in de recente Franse review was tussen 51% en 96% (Gocre & Jacquier-Bet, 2025). De rug was de meest getroffen regio (jaarlijkse prevalentie van 60%), de schouder de minst getroffen (18%). De meta-analyse toonde een hoge prevalentie aan van de lage rug regio (61%), de nek (50%) en de hoge rug (46%).
Een Iraanse meta-analyse van 42 studies rapporteerde een jaarlijkse prevalentie van 77% (Sun et al., Iran J Public Health, 2023).
Deze stoornissen komen voor in zowel de primaire, industriële als tertiaire sectoren. Ze zijn verantwoordelijk voor veel directe en indirecte kosten en leiden ook tot stoppen met de job. Ze tasten de levenskwaliteit aan en verminderen de kwaliteit van de door de verpleegkundige geleverde zorg. MSA gaan ook gepaard met meer depressies. Vroegtijdig ingrijpen op de werkplek is belangrijk, of beter nog, werken aan de primaire preventie van MSA.
MSA bij verpleegkundigen
Verpleegkundig werk stelt de werknemers bloot aan een amalgaam van beroepsrisico’s, zowel fysiek als psychisch van aard. Het komt erop aan om de vele dagelijkse taken van een verpleegkundige te ontleden en daar bovenop een ergonomische analyse te doen van de verschillende lichaamshoudingen tijdens het takenpakket.
Een Chinese studie rapporteerde dat verpleegkundigen minstens 4 uur in nekflexie doorbrengen (Yinghua et al., Disability Medicine in China, 2014). Het verplaatsen van patiënten, aannemen van slechte houdingen (buigen, draaien) en gebrek aan controle over het werk zijn vaak aanwezig.
De psychosociale factoren doen hun duit in het zakje: stress (vele patiënten, tijdsdruk, geen controle over job), depressie, weinig respect, insomnia en fatigue (Kolovou et al., World J Methodol, 2025).
Ook andere gezondheidswerkers, waaronder medische en paramedische beroepen, hebben te lijden onder MSA. Jaarlijkse prevalenties bij chirurgen, fysiotherapeuten, tandartsen en vroedvrouwen liggen steeds boven de 40% (Droeze & Jonsson, Work, 2005; Vieira et al., J Back Musculoskelet Rehabil, 2016; Cao et al., Risk Manag Healthc Policy, 2021; Gorce & Jacquier-Bret, Int J Phys Med Rehabil, 2024).
De aanpak van MSA bestaat uit zowel individuele, ergonomische als organisatorische factoren (Krishnanpoorthy et al., JMIR Hum Factors, 2025). Til- en verplaatsingstechnieken zijn al lang ingeburgerd. Het uitvoeren van specifieke oefeningen en fysieke activiteiten is een andere strategie die de moeite waard kan zijn.
Lees ook: Musculoskeletaal welzijn van chirurgen: Alles OK in het OK?