Onafhankelijke Ziekenfondsen willen vaccinatiegraad verhogen
Bescherming van volwassenen blijft onvoldoende en is ongelijk verdeeld
België heeft een doeltreffend vaccinatiebeleid voor kinderen, maar beschermt volwassenen, met name ouderen en chronisch zieken, nog onvoldoende. De Onafhankelijke Ziekenfondsen formuleren vijf concrete aanbevelingen om de vaccinatiegraad te verhogen.
Vaccinatie mag niet ophouden bij het bereiken van de volwassen leeftijd. Dat is de centrale boodschap van een analyse door de Onafhankelijke Ziekenfondsen, die 2,4 miljoen verzekerden vertegenwoordigen, waaronder die van Helan in Vlaanderen. Het ziekenfonds pleit voor een beter gecoördineerd en rechtvaardiger levenslang vaccinatiebeleid.
België kan weliswaar steunen op een solide systeem dat gebaseerd is op wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen. De vaccinatiegraad bij kinderen en adolescenten bereikt over het algemeen aan de gestelde doelstellingen. Bij volwassenen blijft de bescherming daarentegen onvoldoende en varieert sterk naargelang de regio’s en sociale categorieën.
Elke euro die aan vaccinatie wordt besteed, levert gemiddeld 19 euro aan gezondheids- en economische winst.
Griepvaccinatiegraad ver onder de doelstelling van de WHO
De griepvaccinatie illustreert de kloof tussen de ambities op gezondheidsgebied en de realiteit. Onder thuiswonende 65-plussers bedraagt de dekkingsgraad 58,5% in Vlaanderen, maar slechts 44,7% in Wallonië en 43,3% in Brussel. Geen enkele regio komt dus ook maar in de buurt van de door de WHO vastgestelde doelstelling van 75% voor deze bevolkingsgroep.
De situatie is nog zorgwekkender voor de pneumokokkenvaccinatie. In 2023-2024 was slechts 14% in de bevolkingsgroep die risico loopt (65-plussers en 45-plussers met een chronische ziekte) gevaccineerd.
De vaccinatie van volwassenen wordt op dezelfde systematische wijze opgevolgd als die van kinderen. Daardoor is de kans groter dat herhalingsvaccinaties, of nieuwe aanbevelingen voor vaccinatie gebaseerd op leeftijd, beroep of gezondheidstoestand, worden verwaarloosd.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen wijzen ook op de sociale dimensie van het probleem. De bereidheid om zich te laten vaccineren neemt toe naarmate het inkomen en het opleidingsniveau hoger zijn. Volgens een enquête van de Vlaamse seniorenorganisatie Neos weet één op de twee 60-plussers niet wanneer vaccinaties voor hem of haar worden aanbevolen.
Volgens de studie zou elke euro die aan vaccinatie wordt besteed gemiddeld 19 euro aan gezondheids- en economische voordelen opleveren. Het rapport becijfert ook de totale kostprijs van alle aanbevolen vaccinaties gedurende de volledige levensduur van een volwassene: tussen de 600 en 3.500 euro per persoon.
Institutionele complexiteit
Vaccinatie-aarzeling en desinformatie/misinformatie volstaan niet als verklaring, zeggen de Onafhankelijke Ziekenfondsen. Ze wijzen erop dat de bevoegdheden voor preventie, terugbetaling, toediening en monitoring verdeeld zijn tussen de federale staat en de gefedereerde entiteiten.
Deze versnippering bemoeilijkt het uitwerken van een samenhangende strategie. De vaccinatieschema’s, de terugbetalingsvoorwaarden en de bewustmakingscampagnes verschillen naargelang de woonplaats. De regionale registratiesystemen zijn niet allemaal even ver ontwikkeld en communiceren nog onvoldoende met elkaar, waardoor het moeilijk is om op nationaal niveau een goed beeld van de vaccinatiegraad te krijgen.
Ziekenfondsen kunnen risicogroepen opsporen aan de hand van terugbetalingsgegevens en gerichte informatie naar hen sturen, maar ze hebben niet altijd informatie over reeds toegediende vaccins. Dit kan leiden tot het onnodig benaderen van bepaalde verzekerden, terwijl personen die onvoldoende beschermd zijn, over het hoofd worden gezien.
Vijf aanbevelingen om de preventie te verbeteren
De Onafhankelijke Ziekenfondsen formuleren vijf aanbevelingen:
-
Nationale vaccinatiedoelstellingen en een gemeenschappelijke vaccinatiekalender vastleggen, om samenhang en gelijkheid tussen de burgers te waarborgen.
-
De verantwoordelijkheden verduidelijken en de samenwerking versterken, via een uitvoerend samenwerkingsakkoord tussen de bestuursniveaus, zonder de institutionele structuur te wijzigen.
-
De sensibilisering rond vaccinatie versterken door de boodschappen aan te passen aan de doelgroepen en misinformatie actief te bestrijden. Hier kunnen de ziekenfondsen als lokale actoren een actieve rol spelen voor gerichte en betrouwbare communicatie.
-
Vaccinatie duurzaam integreren in eerstelijnszorg met een complementaire inzet van huisartsen, apothekers en verpleegkundigen.
-
Zorgen voor een volledige en kwalitatief hoogwaardige vaccinatieregistratie, door relevante gegevens dynamisch uit te wisselen, waardoor de ziekenfondsen toegang krijgen tot de gegevens die nodig zijn om hun preventieve rol ten volle te vervullen.
"Deze maatregel kost niet veel en heeft een sterke impact op de volksgezondheid en de gezondheidszorgbegroting."
“De uitdaging ligt erin een gelijke bescherming en gelijke toegang tot vaccinatie te waarborgen voor alle burgers. De ziekenfondsen kunnen hieraan bijdragen, zolang ze over de nodige gegevens beschikken. Deze maatregel kost niet veel en heeft een sterke impact op de volksgezondheid en de gezondheidszorgbegroting”, besluit Xavier Brenez, directeur-generaal van de Onafhankelijke Ziekenfondsen.
Video – Prof. dr. Pierre Van Damme, directeur Vaccinopolis
Geertrui Poelaert en Claire Huygebaert, preventie-experten bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen