Biomarkers van dementie
IAGG-CONGRES Hogere plasmaconcentraties en/of een snellere stijging van de concentraties van bepaalde biomarkers correleren met een hogere incidentie van dementie. Dat blijkt uit een analyse van de SATSA-cohorte.
Het is erg moeilijk dementie in een vroeg stadium te detecteren. Het gaat immers om een pathologisch continuüm en de eerste symptomen lijken soms op gewone verouderingsverschijnselen. Maar bij de ziekte van Alzheimer treden biologische veranderingen op (lang) voor er klinische symptomen verschijnen.
Drie bijzonder interessante biomarkers
De herziene biologische criteria zijn gepubliceerd in 2024. Met biomarkers van amyloïde- en taupathologie en met name het gefosforyleerde tau-eiwit T217 (pTau217) kan je een ziekte van Alzheimer definiëren. Andere biomarkers hebben een prognostische waarde.(1)
“We weten dat NfL (lichte keten van neurofilamenten), een algemene marker van neurodegeneratie, en gliale fibrillaire zure proteïne (GFAP), een marker van neurodegeneratie en neuro-ontsteking, meespelen bij de pathofysiologie van de ziekte van Alzheimer, maar ze zijn niet specifiek voor die ziekte”, aldus Yuling Yu, onderzoekster aan de afdeling medische epidemiologie en biostatistiek van het Karolinska Institutet in Stockholm, Zweden.
“Die drie biomarkers worden alsmaar vaker gebruikt om het risico op dementie te evalueren en als hulpmiddel bij het stellen van de diagnose in een vroeg stadium. De evolutie van die biomarkers over verloop van tijd is echter nog niet goed onderzocht. Daarom hebben we de relatie tussen het traject van die biomarkers en de incidentie van dementie onderzocht.”(1)
Een cohorte van tweelingen
Dr. Yu et coll. zijn uitgegaan van de Swedish Adoption/Twin Study on Aging (SATSA).(2) Ze hebben 520 mensen onderzocht, van wie 200 tweelingparen, bij wie ze de plasmaconcentraties van pTau217, NfL en GFAP gemiddeld vier keer hebben gemeten van middelbare leeftijd tot op het levenseinde, voor het eventuele optreden van een dementie. Aan de hand van groei- en overlevingscurven hebben de vorsers de evolutie van die biomarkers en de correlatie met de incidentie van dementie geanalyseerd. “Dankzij de SATSA hebben we ook het tweede lid van tweelingen kunnen onderzoeken”, commentarieert de onderzoekster. “De studie vormt dan ook een krachtig “natuurlijk experiment”, omdat je zo de invloed van gemeenschappelijke genen en de familie kunt analyseren en evalueren.”
'In het pTau217-model correleerden de initiële plasmaconcentratie en een lineaire helling met het risico op dementie.'
– Dr. Yuling Yu
Twee biomarkers van meet af aan verhoogd
Tijdens een mediane follow-up van een vijftiental jaar zijn 120 deelnemers (23,11%) dement geworden. Bij die patiënten waren de plasmaconcentraties van pTau217 en GFAP vanaf de eerste meting tot de laatste hoger dan bij de andere. “In het pTau217-model correleerden de initiële plasmaconcentratie en een lineaire helling met het risico op dementie”, aldus dr. Yu. “Na correctie voor vertekenende factoren was dat bij die analyse niet zo voor NfL.”
Bij analyse van de tweelingparen hebben de vorsers rekening gehouden met de gemeenschappelijke genetische factoren en de vroege familieomgeving. “Bij tweelingen die discordant waren wat dementie betreft, waren de resultaten dezelfde. Dat wijst erop dat de waargenomen correlaties robuust zijn en losstaan van die factoren.”
De studie bevestigt dus dat hogere plasmaconcentraties en een sterkere stijging van de concentraties van pTau217 en GFAP correleren met een hoger risico op dementie.
Referenties:
1. Zie “Changes in blood-based biomarkers and incident dementia: evidence from SATSA twin cohort” (Abstract van sessie O13.01-1 van het IAGG26) in Journal of Global Ageing, vol. 3 issue supplement, pp 317-318, 2026.
2. De SATSA-studie is gestart in 1984 en telt 859 tweelingen, die gedurende een dertigtal jaar werden gevolgd.