Nieuw Kankerplan hervormt zorgprogramma's en MOC
Verdere concentratie voor complexe kankers
Een nieuw Belgisch Kankerplan voor de periode 2026 – 2036 voorziet in een herziening van oncologische zorgprogramma’s, de hervorming van het multidisciplinair oncologisch consult (MOC) en de verdere concentratie van complexe kankerzorg. De samenwerking met de eerste lijn moet een grotere plaats krijgen.
Dat er een nieuw Kankerplan moest komen, was afgesproken in het regeerakkoord van Arizona. Het vorige plan dateert nog uit 2008.
Het plan dat nu voorligt “is het resultaat van intense samenwerking tussen zowel de patiënten, zorgverleners, wetenschappers, als de gezondheidsadministraties”, zegt het kabinet-Vandenbroucke in een persbericht.
De federale overheid wil de kankerzorg over het volledige traject herbekijken: van preventie en vroege opsporing tot behandeling, palliatieve zorg en het leven na kanker. Het Belgisch Kankerplan 2026 – 2036 bevat daartoe 34 acties verdeeld over acht domeinen. Niet alles zal in deze legislatuur worden uitgevoerd; sommige maatregelen vergen ook nog onderzoek, nieuwe regelgeving of financiering.
Organisatie van kankerzorg
Een van de ingrijpendste voornemens is de actualisering van het zorgmodel voor (hemato-)oncologie. De bestaande zorgprogramma’s zijn volgens het plan te hospitalocentrisch en betrekken de eerste lijn slechts beperkt. Kortere opnames, thuishospitalisatie en het groeiende aantal oudere patiënten met meerdere aandoeningen maken een betere afstemming noodzakelijk.
Het RIZIV zal daarom de organisatie en financiering van de oncologische zorg herzien. Het toekomstige model moet duidelijker vastleggen wie het traject coördineert en hoe informatie en verantwoordelijkheden worden gedeeld tussen ziekenhuizen en eerstelijnszorgverleners, vanaf de diagnose tot en met de nazorg of palliatieve fase. De werkzaamheden zijn eind 2025 gestart en zullen vermoedelijk na deze legislatuur doorlopen.
Het multidisciplinair oncologisch consult (MOC) wordt hervormd. Het plan wijst op grote verschillen tussen ziekenhuizen in de werking en efficiëntie ervan en op de toenemende druk door het stijgende aantal dossiers en de behoefte aan gespecialiseerde expertise. Het RIZIV onderzoekt zowel de organisatie als de financiering van het overleg. Daarbij wordt er een objectievere maat voor de activiteit van oncologische zorgprogramma’s gezocht, zodat hun financiering minder afhankelijk wordt van het aantal geregistreerde MOC’s. Die analyse moet volgens de planning tegen het derde kwartaal van 2027 afgerond zijn.
Er komt een centraal overzicht van erkende, kwaliteitsvolle en up-to-date praktijkrichtlijnen voor kankerzorg in België op het KCE Practice platform. Daarmee wil het plan “uniform en evidence-based handelen bevorderen en de implementatie van nieuwe aanbevelingen faciliteren.”
De outcome-indicatoren van gespecialiseerde centra zullen systematischer worden geregistreerd en publiek gerapporteerd.
Zeldzame en complexe kankerzorg
De concentratie van complexe kankerzorg wordt verdergezet. Na slokdarm-, pancreas- en hoofd- en halskanker volgen ovariumtumoren in 2027 en longkanker in 2028. Het RIZIV bekijkt samen met experten voor welke andere zeldzame of complexe kankers concentratie zinvol is. Ook voor pediatrische oncologie wordt naar concentratie gestreefd.
De outcome-indicatoren (zoals mortaliteit, overleving, complicaties, heropnames) van gespecialiseerde centra zullen bovendien systematischer worden geregistreerd en publiek gerapporteerd.
Voor complexe, zeldzame of moeilijk behandelbare tumoren voorziet het plan een nationaal Molecular Tumour Board die artsen bijstaat bij de moeilijkste behandelbeslissingen bij individuele patiënten. Het uiteindelijke doel is de implementatie van biomerkergestuurde behandelingen in de klinische praktijk te ondersteunen en patiënten, in het bijzonder patiënten met complexe of extreem zeldzame kankers, toegang te geven tot kwalitatieve en consistente expertadviezen.
Nazorg en gegevensdeling
Na de actieve behandeling wil het plan de overgang van het ziekenhuis naar de eerste lijn verbeteren. Bestaande nazorgmodellen, terugbetalingen en ondersteuningsdiensten worden in kaart gebracht. Daarna volgen aanbevelingen voor een meer samenhangende opvolging van onder meer fysieke klachten, psychosociale problemen, revalidatie en werkhervatting. Ook de uiteenlopende taken van oncocoaches en trajectbegeleiders in ziekenhuizen worden onderzocht, met aandacht voor hun samenwerking met zorgverleners buiten het ziekenhuis.
Het plan heeft ook aandacht voor zorg op maat van jongeren met kanker. Jongvolwassenen krijgen begeleiding met aandacht voor studies, werk en vruchtbaarheid. De AYA-conventie wordt hervormd .
Patiënten en hun familie en omgeving worden meer bij hun zorg betrokken, en hun wensen worden in die zorg geïntegreerd waar mogelijk.
Een KCE-studie moet nagaan hoe patiënten met verdachte huidletsels sneller bij een dermatoloog terechtkunnen,
Preventie en opsporing
Het plan wil de regio’s ondersteunen bij bevolkingsonderzoeken en de actualisering van bestaande screeningsprogramma's (borst, baarmoederhals, dikke darm). De wetenschappelijke evidentie voor de waarde van screening op longkanker wordt onderzocht.
Bij screening krijgen huisartsen een expliciete rol. Het plan wil hen, samen met verpleegkundigen en apothekers, sterker betrekken bij het informeren en begeleiden van mensen die voor een bevolkingsonderzoek in aanmerking komen. Bijzondere aandacht gaat naar groepen die vandaag moeilijk worden bereikt.
Een KCE-studie moet nagaan hoe patiënten met verdachte huidletsels sneller bij een dermatoloog terecht kunnen, terwijl laagrisico- en niet-dringende zorg beter georiënteerd wordt. De uitkomst van die studie zal bepalen welke organisatorische veranderingen aangewezen zijn. De federale regering gaat in discussie met de bevoegde ministers om regels betreffende zonnebanken te verstrengen.
Verslaggegeving en gegevensdeling
Ten slotte zet het plan in op gestandaardiseerde gestructureerde rapportering (SSR). De invoering begint in de pathologische anatomie (waar reeds voorbereidende initiatieven bestaan, zoals het BelSyRoPa-project) en moet later uitbreiden naar andere oncologische disciplines.
Een geplande digitale gegevensset, de CareSet ‘Oncologie’, moet relevante informatie beter beschikbaar maken tijdens het zorgtraject. Het uitgangspunt is dat gegevens één keer worden geregistreerd en vervolgens kunnen worden hergebruikt. Er komt ook een EHDS-compatibele Minimal Data Set Oncologie (voor secundair gebruik) ter ondersteuning van beleid, onderzoek en Europese samenwerking.
Het volledige plan is hier te raadplegen.