Lenacapavir als PrEP: uitrol gestart
Deze capsideremmer, initieel onderzocht voor en ingezet bij patiënten met een multidrugresistente hiv-infectie, mag sinds kort ook preventief toegediend worden (PrEP). De uitrol van die nieuwe toepassing ging van start in Zuid-Afrika, Zambia en Eswatini.
Lenacapavir, geproduceerd door het Amerikaanse bedrijf Gilead Sciences, werd in 2022 al goedgekeurd voor de behandeling van therapieresistente hiv(1), maar in juli 2025 werd de werkzame stof ook opgenomen in de WHO-aanbevelingen als nieuwe optie voor Pre-Expositie Profylaxe (PrEP). Voor miljoenen mensen, vooral in landen waar de hiv-epidemie groot is, kan die profylactische prik een ware doorbraak betekenen.
Dankzij de prijsovereenkomsten die het Global Fund kon maken met Gilead en inspanningen van organisaties als Unitaid(2) kon de uitrol van het middel vijf maanden na de nieuwe richtlijnen al opstarten in enkele Afrikaanse landen.
Werking en toediening
Lenacapavir remt de hiv-1-replicatie door in te grijpen op meerdere, essentiële stappen van de levenscyclus van het virus, waaronder de capside-gemedieerde nucleaire opname van proviraal DNA. Omdat het werkingsmechanisme radicaal verschilt van dat van conventionele antiretrovirale therapieën, voorkomen capsideremmers het ontstaan van kruisresistentie.
Dat komt de therapeutische effectiviteit sterk ten goede, bv. bij seropositieve patiënten die al intensief behandeld werden met reverse-transcriptaseremmers, protease- of integraseremmers. Gecombineerd met orale medicatie (cabotegravir) zorgt lenacapavir zo voor een doeltreffende virologische suppressie. Voor seronegatieve (risico)personen is het middel uiterst effectief gebleken in het voorkomen van hiv-besmetting.
De voornaamste toedieningswijze van lenacapavir bestaat uit een subcutane injectie om de zes maanden. Die zéér langdurige werking betekent een enorme vooruitgang t.o.v. (al dan niet preventieve) behandelingen waarbij dagelijks medicatie moet worden ingenomen. De orale inname van lenacapavir blijft ook mogelijk, bv. in geval van reacties op de injectieplaats, een bijwerking die toch 60% van de patiënten treft.
Gamechanger
Capsideremmers vormen een echte gamechanger in de wereldwijde strijd tegen hiv, met name bij kwetsbare patiënten in lage- en middeninkomenslanden die een beperkte toegang hebben tot gezondheidszorg en/of moeilijkheden ondervinden om zich te houden aan een dagelijkse inname van medicijnen. Lenacapavir blijkt ook veilig voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven(3).
Ook in Europa is lenacapavir goedgekeurd als hiv-preventiemiddel, al wordt de injectable veelal voorbehouden voor de therapeutische setting. In onze contreien is de inname van een dagelijkse pil meestal goed haalbaar, waardoor andere (goedkopere) PrEP-opties ingezet kunnen worden.
Bronnen en opmerkingen:
1. De commerciële naam verschilt: als PrEP gaat het om Yeytuo® (in Europa) of Yeztugo® (in de VS), de behandeling kreeg de naam Sunlenca®.
2. Mondiale gezondheidsorganisatie die (nieuwe) gezondheidsproducten beschikbaar en betaalbaar maakt voor mensen in lage- en middeninkomenslanden, om ziektes als TBC, malaria en hiv/aids terug te dringen.
3. Guidelines on lenacapavir for HIV prevention and testing strategies for long-acting injectable preexposure prophylaxis (PrEP). Geneva: World Health Organization; 2025.
4. www.aidsfonds.nl
