Meteen hard toeslaan, is dat echt nodig?

De behandeling van gemetastaseerde borstkanker is sterk geëvolueerd. We beschikken nu over tal van geneesmiddelen. Maar moet je wel meteen het sterkste geneesmiddel toedienen?

Die vraag mag gesteld worden. Het is immers moeilijker een behandeling af te bouwen dan op te drijven, vooral als die al wordt terugbetaald. Voor toediening van het krachtigste geneesmiddel als eerstelijnstherapie moeten nog meerdere parameters worden geanalyseerd.

 Werkzaamheid, een dubbelzinnig begrip …

“Eerst moeten we het eens worden over wat je verstaat onder het krachtigste/het effectiefste geneesmiddel”, aldus dr. Hans Wildiers, oncoloog aan het multidisciplinaire borstcentrum van de UZ Leuven, tijdens zijn interventie op de jaarlijkse meeting van de BSMO ⁽¹⁾. “Spreken we van een hoger responspercentage? Een langere progressievrije overleving (PFS)? Een betere totale overleving? Een betere PFS correleert niet per se met een betere totale overleving.”

 … dat je (soms) moet relativeren

In studies die nieuwe geneesmiddelen als eerstelijnstherapie bij gemetastaseerde borstkanker evalueren, moet je rekening houden met de adjuvante behandelingen die de patiënte al heeft gekregen. Ook moet je je afvragen of de patiënten het nieuwe geneesmiddel naderhand opnieuw kunnen krijgen? Was een cross-over mogelijk en beschikbaar in de studie? Dan kan je de eindpunten over de werkzaamheid van een behandeling beter naar waarde schatten.

 Kosten en risico’s

Een vroege intensieve behandeling moet je afwegen tegen de kosten ervan voor de gemeenschap en vooral tegen de toxiciteit. “Je moet altijd kijken naar de invloed op de levenskwaliteit, vooral als de patiënte geen symptomen heeft en als de tumor niet zo groot is.” En terecht, want effectievere behandelingen kunnen ook toxischer zijn.

 Als de patiënte een latere behandelingslijn niet zou kunnen krijgen …

Als de patiënte een latere behandelingslijn niet zou kunnen krijgen, moet je daar rekening mee houden bij het nemen van een beslissing over de behandeling. Dat risico verschilt volgens het subtype kanker: 8,5-18,4% bij een HER+/HER2- borstkanker en tot 49% in geval van een drievoudig negatieve borstkanker ⁽¹⁾. “Je kan dat risico gebruiken als een argument om het krachtigste geneesmiddel als eerstelijnstherapie toe te dienen. Maar de studies vermelden niet altijd de eerder toegediende behandelingen. Als een patiënte een latere behandelingslijn niet zou kunnen krijgen, kan dat overigens nog andere oorzaken hebben dan tumorprogressie, vooral bij oudere patiënten. En andere mogelijke doodsoorzaken zijn net een goede reden om niet meteen het meest “gespierde” geneesmiddel toe te dienen.

 Geval per geval

Dr. Wildiers raadt dan ook aan een kritische blik te werpen op klinische studies met een eerstelijnstherapie en goed te kijken naar de onderzochte eindpunten. Ook moet je rekening houden met de behandelingen die zijn toegediend voor of na de studie en eventuele cross-overs. De oncoloog raadt ook aan:

• de voordelen en risico’s van elke optie zorgvuldig te evalueren;
• rekening te houden met de duur van het interval na een adjuvante behandeling. Een korter interval wijst op een agressieve ziekte;
• de levenskwaliteit te vrijwaren;
• en last but not least rekening te houden met de voorkeur van de patiënten.

 Referenties: 
1. Hans Wildiers, The only way is up? Impact of systemic treatment sequence in the advanced breast cancer setting, BSMO 2026.
2. ESMO 2024 Hartkopf, ESMO 2025 Blondeaux, The Oncologist Punie 2025.