Focus on European Congress of Endocrinology
Klimaat en fertiliteit
We kunnen er niet omheen: de voorbije decennia is de menselijke fertiliteit gedaald. In welke mate hitte een rol speelt, werd op het meest recente ECE uiteengezet door dr. A. Keating (USA).
Ovariële dysfunctie
Kort samengevat kunnen de ovaria beschreven worden als enerzijds een endocrien orgaan en anderzijds zorgen ze voor de productie en vrijgave van oöcyten. Een slecht functioneren kan zich op verschillende manieren uiten: folliculaire dood, afwijkende maturatie en/of ontwikkeling van follikels, anovulatie zonder vrijgave van oöcyten, een hormonale dysfunctie of schade aan het genetisch ovarieel materiaal.
Dalende fertiliteit in Europa
Europa kende gedurende de voorbije vijftig jaar een dalende fertiliteit, met 2,5 geboorten per vrouw in de jaren ’60-’70 tot 1,4 in 2020. Factoren die de ovaria beïnvloeden kunnen ook de periode van reproductieve jaren inkorten waarbij de peri- en postmenopauzale periode sneller dan normaal wordt ingezet en langer duurt. Niet enkel heeft dit een invloed op de reproductie maar ook op de gezondheid van vrouwen die veel sneller de effecten van menopauze (osteoporose, obesitas, cardiovasculaire events) ondervinden.
Fysiologische gevolgen hittestress
Naast de globale opwarming van de aarde zien we ook meer echte hittegolven. Bij hittestress ontstaat bij dieren een cascade van reacties: het start met een veranderde permeabiliteit (het ‘lekken’) van het darmstelsel waarbij bacteriële toxines uit de darm in de circulatie komen wat tot een immunologische reactie en systemische inflammatoire respons leidt.
Er volgt een snelle hormonale ontregeling met een hogere prolactine- en insulineproductie, (ondanks minder voedselopname bij hitte) met een verhoogde insulinesignalisatie en toename van insulinereceptoren in verschillende organen waaronder de ovaria. Deze veranderingen worden consistent gezien bij diverse diersoorten zoals koeien, kippen, varkens, knaagdieren...
Effect van hittestress op ovaria
Naast het bovenstaande heeft hittestress nog andere gevolgen: in de ovaria zien we veranderingen in de ribosomale, metabole en immunologische proteïnen, een ontregeling van de PI3K-signalisatie en steroïdogenesis wat tot verminderd gewicht van het corpus luteum en een verstoorde follikelaanmaak leidt. De gevolgen zijn anovulatie, een onevenwicht in essentiële reproductieve hormonen, verhoogd spontaan vruchtverlies en een langere periode om terug vruchtbaar te worden na een bevalling.
In rattenmodellen werd aanvullend aangetoond dat het gewicht van de ovaria en het aantal follikels daalde, en dat er ook DNA-schade optrad, en dit na slechts een korte periode van hittestress.
Bij de mens
Epidemiologische studies toonden dat hitte ook bij de mens een effect heeft op de fertiliteit. Zo zal een verhoging van één graad Celsius gedurende negentig dagen een verminderd aantal follikels geven. Na de conceptie is er een verhoogd risico op congenitale defecten, een hogere mortaliteit van mannelijke foetussen met onevenwicht tussen de geslachten als gevolg, zijn er intra-uteriene groeidefecten, lage geboortegewichten en is er een hoger risico op prematuriteit.
Hoewel veel zaken nog niet goed gekend of begrepen worden, is het duidelijk dat de klimaatopwarming met hittegolven een impact heeft op de menselijke reproductiecapaciteit.
Referentie:
ECE Symposium Heat Stress effects on ovarian function and fertility.