Behandeling van recidiverende cystitis volgens BAPCOC 2026
De Belgische Commissie voor de Coördinatie van het Antibioticabeleid (BAPCOC) heeft in juni 2026 een geüpdatete versie gepubliceerd van haar gids voor antibioticatherapie. Dit zijn de belangrijkste aspecten voor de behandeling van recidiverende cystitis.
We spreken van een recidiverende cystitis als de patiënt minstens drie urineweginfecties per jaar vertoont. Je moet dan een urinecultuur aanvragen om de oorzakelijke kiem te identificeren en de behandeling dienovereenkomstig aanpassen.
De BAPCOC-gids 2026 onderscheidt drie situaties.
Systematische zelfbehandeling
De patiënte kan een cystitis zelf behandelen volgens het schema voor de behandeling van cystitis bij vrouwen die geen hoger risico lopen, d.w.z.:
- Eerste keuze: nitrofurantoïne 100 mg 3 x /d gedurende vijf dagen;
- Tweede keuze: fosfomycine 3 g in een keer, bij voorkeur bij het slapengaan.
Postcoïtale behandeling
Je kan ook een postcoïtale behandeling voorschrijven: 50 mg nitrofurantoïne binnen twee uur na geslachtsgemeenschap. Je moet die behandeling echter na zes tot twaalf maanden stopzetten. Vroeger werd 100 mg aangeraden en werd geen maximale behandelingsduur opgelegd. Daar is dus verandering in gekomen.
Profylactische behandeling
Als de niet-farmacologische maatregelen (1) mislukken, kan je profylactisch nitrofurantoïne 50 mg/d bij het slapengaan voorschrijven gedurende hoogstens zes tot twaalf maanden (vroeger was dat zes maanden).
Volgens het BCFI raadt de NHG-standaard Urineweginfecties profylactisch cranberry-extract aan in de vorm van tabletten van 500 mg 2 x/d. Hoeveel cranberrysap je daarvoor moet drinken, is niet bekend.
Opgelet: bij gebrek aan een voldoende aantal oudere patiënten in die studies, kan profylactische inname van cranberry in die leeftijdsgroep niet worden aanbevolen.
Oestrogenen bij postmenopauzale vrouwen
Postmenopauzale vrouwen zijn bijzonder vatbaar voor recidiverende urineweginfecties. In plaats van (te veel) antibiotica voor te schrijven, kan je ze beter lokale oestrogenen geven (oestriol ovules of crème of oestradiol tabletten).
Topische toediening van oestrogenen is nu de eerstelijnstherapie bij de preventie van recidiverende cystitis bij postmenopauzale vrouwen. In een referentiestudie ad hoc (2) was het aantal vrouwen dat binnen zes maanden opnieuw een urineweginfectie had ontwikkeld, een derde lager bij intravaginale toediening van een oestrogeen dan in de placebogroep.
De BAPCOC-gids 2026 raadt aan te beginnen met een ovule of crème eenmaal per dag gedurende twee weken, gevolgd door een onderhoudstherapie twee keer per week, en het probleem jaarlijks opnieuw te bekijken. Die aanbeveling ligt in de lijn van de recente internationale richtlijnen.
Lees ook het artikel over acute cystitis.
Referenties:
1. Patiënten met een acute of recidiverende cystitis moet je de raad geven veel water te drinken (tot 3 l/d, rekening houdend met comorbiditeiten zoals hartfalen), de blaas bij het plassen altijd volledig te ledigen, niet te wachten als ze het gevoel hebben te moeten plassen, te gaan plassen na geslachtsgemeenschap en in voorkomend geval een condoom met een spermicide crème te gebruiken.
2. Ferrante K. et al, 'Vaginal Estrogen for the Prevention of Recurrent Urinary Tract Infection in Postmenopausal Women: A Randomized Clinical Trial' in Female Pelvic Med Reconstr Surg, 2021 Feb 1;27(2):112-117.