Prolactinoom: behandeling herevalueren bij de menopauze
De behandeling van een prolactinoom moet misschien worden aangepast bij de menopauze. Een studie van Belgische en Franse vorsers, die in 2025 is gepubliceerd, leert immers dat de serumprolactinespiegel daalt en de tumor kleiner wordt na de menopauze. Die studie geeft ook nieuwe informatie over de mogelijke stopzetting van dopaminerge agonisten.
Micro- en macroprolactinomen worden behandeld met dopaminerge agonisten. Die verlagen de prolactinespiegel tot normale waarden, doen de tumor krimpen en herstellen de functie van de gonaden. Maar misschien moet de behandeling bij de menopauze worden geherevalueerd.
De Pituitary Society raadt aan te proberen de behandeling bij vrouwen met een microprolactinoom dat goed onder controle is, stop te zetten. Bij een postmenopauzale vrouw met een microprolactinoom zonder symptomen is een geïsoleerde hyperprolactinemie dus op zichzelf geen reden om de behandeling voort te zetten. Het is immers niet bewezen dat verdere behandeling gunstige effecten heeft op de metabole parameters, de botdichtheid of het risico op borstkanker. In geval van een macroprolactinoom daarentegen blijft controle van de tumorgroei primordiaal.
Aan de Cliniques Universitaires Saint-Luc in Brussel en het Hôpital Bicêtre in Parijs is een retrospectieve studie uitgevoerd bij 99 postmenopauzale vrouwen met een prolactinoom die nog werden behandeld. 67 vrouwen hadden aanvankelijk een microprolactinoom en 32 een macroprolactinoom.
Bij geselecteerde patiënten kan de behandeling worden gestaakt
Bij de vrouwen bij wie de behandeling in een stabiele dosering werd voortgezet, is de mediane prolactinespiegel twee jaar na de menopauze gedaald van 18,0 naar 7,9 µg/l (p < 0,001). De mediane oppervlakte van de tumor was verminderd van 16,5 naar 8,2 mm² (p < 0,01). Dat ondersteunt de hypothese van een gunstige evolutie na de menopauze.
De dopaminerge agonist werd onderbroken bij 56 vrouwen die aan strikte criteria voldeden: doeltreffende behandeling sinds minstens twee jaar, normale prolactinespiegel tijdens behandeling met cabergoline in een lage dosering (≤ 0,5 mg/week), significante inkrimping van de tumor en geen invasie van de sinus cavernosus. Na een mediane follow-up van 29 maanden was 73% van de vrouwen in remissie. De waarschijnlijkheid van remissie na vijf jaar bedroeg 66%. Ter vergelijking de cijfers die worden gerapporteerd in de consensus van 2023: circa 55% in geval van een microprolactinoom en 43% in geval van een macroprolactinoom.
Welke follow-up na stopzetting van de behandeling?
Eventuele recidieven zijn hoofdzakelijk opgetreden tijdens het eerste jaar en veroorzaakten geen symptomen. Een hogere prolactinespiegel drie tot zes maanden na stopzetting van de behandeling was de enige onafhankelijke voorspeller van recidief. Vandaar het belang van laboratoriumcontroles. In geval van een recidief van hyperprolactinemie of progressieve stijging van de prolactinespiegel kan een MRI worden overwogen.
23 vrouwen hebben na de menopauze een hormonale substitutietherapie voor de menopauze gekregen met oestrogenen en progestagenen, zonder significant negatief effect op de evolutie van het prolactinoom. Het betreft echter gegevens van een retrospectief onderzoek uitgevoerd bij een klein aantal patiënten. Hoewel je dat dus niet met stelligheid kan poneren, wijst dat er toch op dat een hormonale substitutietherapie geen ongunstig effect heeft op de evolutie van het prolactinoom.
Opmerking en referenties:
1. In de studie van Constantinescu et al. werd de menopauze gedefinieerd als 12 maanden amenorroe, een lage oestradiolspiegel en een FSH-spiegel > 25 E/l.
2. Constantinescu SM, Nava CM, Chasseloup F, Alexopoulou O, Chanson P, Maiter D. Menopause has a beneficial influence on the evolution of prolactinomas. A study of 99 patients. J Clin Endocrinol Metab. 2025;110(11):e3701-e3708. doi:10.1210/clinem/dgaf152.
3. Petersenn S, Fleseriu M, Casanueva FF, et al. Diagnosis and management of prolactin-secreting pituitary adenomas: a Pituitary Society international Consensus Statement. Nat Rev Endocrinol. 2023;19(12):722-740. doi:10.1038/s41574-023-00886-5.