Pouvons-nous enfin fermer le robinet des PFAS ?
Op Europees niveau komt er een nieuwe kans om de productie en het gebruik van PFAS uit te faseren. Maar dit mag geen excuus zijn voor de Belgische overheid om intussen bij de pakken te blijven zitten.
PFAS is niet weg te slaan uit de actualiteit. Elke week duikt wel een nieuw bericht op over vervuilde sites, bloedonderzoeken bij burgers of PFAS in ons drinkwater.
PFAS is een vloek voor mens en milieu. De gevolgen zijn goed gedocumenteerd. Een recent rapport [1] schat de gezondheidskosten op bijna 40 miljard euro per jaar in de Europese Unie en dat is waarschijnlijk is dat nog een onderschatting. De Europese verenigingen van endocrinologen waarschuwden in 2025 opnieuw voor de nefaste impact van PFAS op de volksgezondheid en riepen op de PFAS-vervuiling zo snel mogelijk stop te zetten [2].
Ons land telt meer dan 6.700 met PFAS vervuilde sites, het hoogste aantal in Europa.
- Xavier Brenez
Voor België is de situatie bijzonder ernstig. Ons land telt meer dan 6.700 met pfas vervuilde sites, het hoogste aantal in Europa.
Volgens het Europees Milieuagentschap heeft 17 procent van de Belgische jongeren te hoge concentraties pfas in het bloed [3]. De maatschappelijke kosten voor ons land lopen volgens recente berekeningen [4] mogelijk tot 6,2 miljard euro per jaar op.
Nu de regering koortsachtig op zoek is naar miljarden om het gat in de begroting te dichten, is het ronduit absurd een gezondheids- en milieuprobleem dat ons jaarlijks miljarden kost niet prioritair aan te pakken.
Europa aan zet
In februari 2023 publiceerde het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) op voorstel van Denemarken, Duitsland, Nederland, Noorwegen en Zweden. een universeel PFAS-restrictievoorstel om ‘forever chemicals’ te beperken.
Twee wetenschappelijke comités van het ECHA onderzochten het dossier uitvoerig. Hun conclusie: het beperken van de productie, het op de markt brengen en het gebruik van pfas is de efficiëntste manier om de risico’s aan te pakken [5].
De Europese Commissie moet dit nu vertalen in een wetgevend kader. Dat wordt ongetwijfeld een pittig debat. PFAS zitten in duizenden toepassingen: van auto-onderdelen tot medische hulpmiddelen en kookgerei. De federale regering heeft zich in haar regeerakkoord geëngageerd om een Europees uitfaseringsplan voor pfas te steunen. Dat engagement moet nu concreet worden gemaakt.
Wat zijn onmisbare toepassingen?
De centrale vraag wordt: voor welke toepassingen willen we het gebruik van PFAS nog toelaten? Het moet beperkt worden tot strikt essentiële toepassingen, en alleen zolang er geen veilig alternatief bestaat.
Dat medische toepassingen voorlopig als essentieel worden beschouwd, valt te verdedigen als veilige alternatieven ontbreken. Maar wat met PFAS in auto-onderdelen of bouwmaterialen? Uitzonderingen moeten in elk geval beperkt worden in de tijd.
Niet wachten op Europa
De Europese besluitvorming neemt tijd. Dat betekent niet dat België moet afwachten. PFAS worden nog massaal gebruikt in de Belgische industrie, zo’n 8.330 ton volgens een rapport uit 2023. Landen zoals Frankrijk [6] en Denemarken [7] hebben PFAS al verboden in onder andere consumentenproducten en pesticiden.
Minister van Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke (Les Engagés) heeft een actieplan ontwikkeld [8] dat eind 2025 met weinig animo aan bod kwam in de ministerraad. Een nieuwe impactstudie werd besteld. Tegelijk voorziet het regeerakkoord wel in een fonds ‘ter compensatie van de schade en de slachtoffers van PFAS-vervuiling’. Dat moet deze legislatuur eindelijk operationeel worden.
De deelstaten ondernemen ook stappen. Vlaanderen wil tegen 2030 de gezondheidsrisico’s van zeer schadelijke stoffen zoals pfas terugbrengen tot een ‘aanvaardbaar’ niveau. Wallonië streeft naar een verbod op pesticiden die PFAS bevatten.
Tijd om te handelen
Er is dus een momentum om de pfas-kraan eindelijk dicht te draaien. Zowel op Europees als op nationaal en regionaal niveau. De cijfers liegen niet. De gezondheidsrisico’s zijn bekend. Burgers verwachten dat de overheden ingrijpen.
"De versnippering van bevoegdheden in België dreigt de daadkracht opnieuw te ondermijnen"
Wat nog ontbreekt, is een coherente aanpak over de verschillende beleidsniveaus heen. De versnippering van bevoegdheden in België dreigt de daadkracht opnieuw te ondermijnen. Daarom is een interfederaal actieplan rond PFAS noodzakelijk.
Alle tijd die nog verloren wordt, leidt tot extra vervuiling, extra gezondheidsrisico’s en extra kosten voor de samenleving. De kans ligt voor het grijpen. Nu nog de politieke moed.
Referenties
1. European Commission: Directorate-General for Environment, WSP, Ricardo and Trinomics, The cost of PFAS pollution for our society – Final report, Publications Office of the European Union, 2026.
2. Joint Statement by the European Society of Endocrinology, the European Society for Paediatric Endocrinology and the Endocrine Society in response to the publication of an updated PFAS restriction proposal by ECHA, 2025 - pfas-statement-urgent-need-for-a-universal-pfas-restriction-in-the-eu_october-2025.pdf
3. Risks of PFAS for human health in Europe, EEA, 2025 - Risks of PFAS for human health in Europe (Signal) | Indicators and signals | European zero pollution dashboards (EEA)
4. Rapport van adviesbureau RDC Environment, 2026 - Kosten om PFAS-vervuiling op te ruimen, kunnen oplopen tot 6,2 miljard euro per jaar | VRT NWS Nieuws
5. ECHA supports PFAS restriction with targeted derogations, ECHA, 2026 - https://echa.europa.eu/nl/-/echa-supports-pfas-restriction-with-targeted-derogations
6. La France renforce sa réglementation sur les PFAS | Centexbel
7. Terwijl Denemarken ‘forever’-pesticiden verbiedt, blijft Brouns forever uitstellen | Bond Beter Leefmilieu
8. Stratégie dans le cadre de la crise des PFAS | News.belgium