Wanneer zwangerschap en infarct samengaan
CONGRES Bij zwangerschap wordt niet meteen aan myocardinfarct gedacht, toch is het een belangrijke oorzaak van maternale sterfte.

Dr. Isabel Witvrouwen (cardiologe in het Universitair Ziekenhuis Antwerpen) onderscheidt twee categorieën bij de zwangere vrouwen die ze behandelt: zij met een voorgeschiedenis van cardiaal lijden en een andere groep die pas problemen krijgt tijdens de loop van de zwangerschap of in het postpartum.
Verhoogd risico
“Je zou het misschien niet verwachten maar acuut coronair syndroom (ACS) is een belangrijke oorzaak van maternale cardiovasculaire sterfte (20%). Het treedt drie tot vier keer vaker op bij zwangere dan bij niet-zwangere vrouwen van dezelfde leeftijd en het sterftecijfer wordt op 5% geschat”, begint dr. Witvrouwen. “Het komt voor bij 3,34 op 100.000 zwangerschappen waarbij het risico toeneemt met de leeftijd, al vanaf 35 jaar. (1-2) Gezien de ernstige gevolgen van een laattijdige diagnose is het essentieel dat artsen er ook tijdens de zwangerschap en het postpartum aan denken. (3) ”
Een ACS kan op elk moment tijdens de zwangerschap optreden, het komt echter het vaakst voor in het derde trimester waar coronair lijden de hoofdoorzaak is én in de vroege post-partumperiode waar vooral spontane coronaire arteriële dissectie (SCAD) het meest frequent is. (4)
Diverse oorzaken
“De grootste oorzaak van ACS tijdens de zwangerschap en na de bevalling is SCAD (43%). Daarna komt ASCVD (atherosclerotic cardiovascular disease) met 27%, gevolgd door coronaire embolie (zwangerschapsgerelateerde hypercoagulabiliteit, paradoxale embolie), goed voor 17%. (2) Tot slot is vasospasme, vaak door gebruik van ergotderivaten voor het onderdrukken van lactatie of postpartum hemorragie, de oorzaak in 2% van de gevallen”, vervolgt dr. Witvrouwen. “Naast de traditionele risicofactoren voor ASCVD zijn er extra risicofactoren door de zwangerschap zoals pre-eclampsie, bloedingen in het postpartum, infecties,... Er is niet aangetoond dat zwangerschappen door een vruchtbaarheidsbehandeling, een verhoogd risico op ACS met zich meebrengen.”
Acuut coronair syndroom is een belangrijke oorzaak van maternale sterfte. Het treedt drie tot vier keer vaker op bij zwangere dan bij niet-zwangere vrouwen en heeft een sterftecijfer van 5%.
Preconceptionele aanpak
“Vrouwen met een gekende cardiovasculaire belasting zouden idealiter vóór de conceptie de cardioloog consulteren om de risico’s verbonden aan een zwangerschap te bespreken en om bepaalde (preventieve) interventies op te starten”, aldus dr. Witvrouwen. “Belangrijk is hierbij dat we niet meer zeggen dat een zwangerschap uitgesloten is, wel geven we soms mee dat er een sterk verhoogd risico op belangrijke complicaties is, maar uiteindelijk is het de vrouw die, na uitgebreide counseling, beslist. Als er bijvoorbeeld in het verleden de diagnose SCAD werd gesteld, dan moet de patiënte weten dat er risico op recidief is en dat een zwangerschap risico op cardiovasculaire complicaties inhoudt. Andere indicaties voor preconceptionele counseling zijn erfelijke of aangeboren hartafwijkingen, veneuze en/of longtrombose, aortapathologie, gekende aritmie, hartfalen, hypertensie, cardiale complicaties in een voorgaande zwangerschap, gekend kleplijden...”
“Om het risico in te schatten maken we onder meer gebruik van de mWHO 2.0-classificatie en de CARPREG II-risicoscore. We maken een raming van de kans op cardiologische verwikkelingen voor de moeder, we evalueren hoe de opvolging best gebeurt, of interventies noodzakelijk zijn, en wat de beste aanpak rond de bevalling en het postpartum, en follow-up op lange termijn is”, vult dr. Witvrouwen aan.
Symptomen ernstig nemen
“Zwangere vrouwen met retrosternale pijn, dyspnoe, hartkloppingen, oedemen die tijdens de zwangerschap ontstaan, moeten laagdrempelig onderzocht worden”, aldus dr. Witvrouwen. “Immers, kortademigheid en oedeem kunnen ook tekens van hartfalen zijn. Ook wanneer klachten rond of vlak na de bevalling ontstaan moet je eraan denken, vaak blijkt dat de klachten er voordien ook al waren maar dat ze gemist werden omdat ze in de context van de zwangerschap geplaatst werden.”
Statines
Tijdens een normale zwangerschap stijgen de lipiden: de LDL-fractie stijgt gemiddeld 30 tot 50%, HDL-cholesterol 20 tot 40%, triglyceriden 50 tot 100% en de totale cholesterol met zowat 45%. Hyperlipidemie in de tweede helft van de zwangerschap komt vaak voor en is een fysiologische aanpassing die nodig is voor een stabiele toevoer van voedingsstoffen en energie naar de foetus. Het bepalen van een lipidenprofiel tijdens of kort na de zwangerschap is bijgevolg in de meeste gevallen weinig zinvol.
“Wanneer het om een familiale hypercholesterolemie of vooraf bestaand ASCVD gaat, wordt dit best aangepakt, ook tijdens de zwangerschap. In 2021 heeft de FDA de contra-indicatie voor het gebruik van statines tijdens de zwangerschap ingetrokken. Meer dan drie decennia ervaring samen met grootschalige observationele studies toonden geen teratogeen effect aan. De voorkeur wordt gegeven aan hydrofiele statines zoals pravastatine.” Tijdens de borstvoeding zijn ze wel nog gecontra-indiceerd.
Multidisciplinaire aanpak van ACS
De richtlijnen van de European Society of Cardiology (ESC) raden een multidisciplinaire aanpak aan, met betrokkenheid van onder meer de cardioloog, gynaecoloog en anesthesist, en, indien nodig, rekening houdend met zowel de moeder als de foetus, uit te breiden met andere zorgverleners.
“Als er sprake is van een ACS is de aanpak vergelijkbaar met deze bij niet-zwangere vrouwen. Zo moet een coronarografie niet achterwegen gelaten worden vanwege de zwangerschap”, aldus dr. Witvrouwen.
Medicatiekeuze
“Bij een infarct of het plaatsen van een stent, krijgt aspirine de voorkeur als antiplaatjestherapie, tot 300 mg is veilig tijdens de zwangerschap. Hogere dosissen worden best vermeden wegens het risico op premature sluiting van de ductus arteriosus. Indien nodig kan clopidogrel worden toegevoegd waarbij ook met de timing en manier van de partus rekening moet worden gehouden. Zo moet clopidogrel best vijf dagen voor neuraxiale anesthesie gestaakt worden wegens het risico op epiduraal hematoom. Over het gebruik van andere antistollingsmiddelen zijn er meer beperkte gegevens beschikbaar. Tot slot worden ook bètablokkers over het algemeen als veilig beschouwd, hoewel atenolol best vermeden wordt vanwege mogelijke effecten op de foetale groei.”
“Maar het allerbelangrijkste is dat cardiovasculaire problemen tijdig aangepakt worden zodat de risico’s tot een minimum herleid kunnen worden”, besluit dr. Witvrouwen.
Referenties:
1. Gibson P, et al. WHO Maternal Morbidity Working Group. Incidentie van myocardinfarct tijdens de zwangerschap: een systematische review en meta-analyse van populatiegebaseerde studies. Eur Heart J Qual Care Clin Outcomes. 2017 1 juli;3(3):198-207.
2. De Backer J, et al. ESC-richtlijnen voor de behandeling van hart- en vaatziekten tijdens de zwangerschap. Eur Heart J. 2025 14 november;46(43):4462-4568.
3. Jalnapurkar S et al. Veranderende incidentie en mechanisme van zwangerschapsgerelateerd myocardinfarct in de staat Californië. J Am Heart Assoc. 2021 2 november;10(21):e021056.
4. Gibson PS, et al. Zwangerschapsgerelateerd myocardinfarct in Alberta: een populatiegebaseerde studie. JACC Adv. 2025 8 jan;4(2):101554.