Depressie en angst, cardiovasculaire risicofactoren, die nog vaak worden onderschat
Het is bekend dat de geestelijke gezondheid een belangrijke determinant van de cardiovasculaire gezondheid is. Veel patiënten met een hart- en vaataandoening zijn depressief. De prevalentie wordt geraamd op 18% tot 30% en kan bij hartfalen oplopen tot 40%. Ook zijn veel patiënten angstig. De prevalentie van angst na een ernstig cardiovasculair accident bedraagt 12% tot 42% bij mannen en 22% tot 64% bij vrouwen en kan bij chronisch hartfalen oplopen tot 72%.
Desondanks wordt bij de behandeling van hartpatiënten onvoldoende rekening gehouden met de psychologische dimensie.
Verband tussen geestelijke gezondheid en hart- en vaataandoeningen
De correlatie tussen de geestelijke gezondheid en hart- en vaataandoeningen gaat in twee richtingen. Psychische problemen zoals depressie, angst en chronische stress kunnen hart- en vaataandoeningen in de hand werken via biologische mechanismen en risicogedragingen zoals roken, een zittende levensstijl en een slechte therapietrouw. Omgekeerd kan een cardiovasculair accident zelf psychische problemen en met name depressie, angst en posttraumatische stress uitlokken of verergeren.
Het samengaan van geestelijke gezondheidsproblemen en hart- en vaataandoeningen resulteert in een minder gunstige cardiovasculaire prognose, een slechtere therapietrouw en een minder goede levenskwaliteit. Mensen met ernstige mentale problemen lopen ook een hoog cardiovasculair risico, maar worden vaak onvoldoende verzorgd. De richtlijnen wijzen op meerdere obstakels: onvoldoende bewustmaking van de gezondheidswerkers, onvoldoende opsporing van psychische problemen, persisterende stigmatisering en geen geïntegreerd model van cardiologische én psychiatrische zorg.
Screening: wie, wanneer en hoe?
Gezien die vaststellingen raden de experts aan stelselmatig psychisch lijden op te sporen bij patiënten met een hart- en vaataandoening. Dat kan gebeuren op cardiologisch spreekuur, met name na een acuut accident, tijdens de follow-up van hartfalen of tijdens cardiale revalidatie. De cardioloog moet vooral opsporen en daarna verwijzen. Hij kan daarbij gebruikmaken van eenvoudige tools zoals de Whooley-test of korte vragenlijsten zoals PHQ-2, PHQ-9 of GAD-2. Als die positief zijn, moet de patiënt worden verwezen naar een geestelijke gezondheidswerker voor evaluatie en behandeling. De Whooley-test bestaat uit twee vragen: “Hebt u zich de laatste maand vaak droevig, depressief of hopeloos gevoeld?” en “Hebt u de laatste maand gemerkt dat u vaak weinig zin had om iets te doen of er geen plezier aan beleefde?” Die vragen hebben een sensitiviteit van circa 95% en een specificiteit van circa 65% bij het opsporen van een depressie.
De richtlijnen stellen een stapsgewijze zorg voor met psychologische ondersteuning, psychotherapie en zo nodig medicatie. Het ‘psycho-cardio team’-model stoelt op een samenwerking tussen cardiologen, geestelijke gezondheidswerkers en huisartsen. De cardioloog spoort op, de geestelijke gezondheidswerker behandelt en de huisarts volgt de patiënt. Die organisatie verlicht de werklast voor de cardioloog, die overigens niet is opgeleid om zelf de begeleidende psychische problemen te behandelen.
Referenties:
1. Bueno H, Deaton C, Farrero M, et al. 2025 ESC Clinical Consensus Statement on mental health and cardiovascular disease. Eur Heart J. 2025;46:4156-4225.
2. Blatch Armon D, Buhayer A, Miteva K, et al. Depression and cardiovascular disease: mind the gap in the guidelines. Eur Heart J. 2025;46:4226-4269.
