Obesitas en risico op kanker
Er is ondertussen een overvloed aan evidentie dat obesitas een onafhankelijke risicofactor is voor het ontstaan van diverse tumoren.
Obesitas wordt algemeen erkend als een modificeerbare risicofactor voor kanker. Uit recente studies en overzichtsartikelen (2025–2026) blijkt dat er een consistent verband bestaat tussen obesitas en een hogere incidentie van kanker.
Epidemiologie
Sinds 2025 zijn 13 kankersoorten door het NCI (National Cancer Institute) erkend als geassocieerd met obesitas: adenocarcinoom van de slokdarm, cardiale maagkanker, colorectale kanker, hepatocellulair carcinoom, pancreas- en galblaaskanker, postmenopauzale borstkanker, ovariumkanker, endometriumkanker, niercelcarcinoom, schildklierkanker, meningeoom en multipel myeloom. Verder wijzen nieuwe data op mogelijke verbanden tussen obesitas en meerdere andere soorten kanker.
Elke toename van 5 kg/m² in BMI zou geassocieerd zijn met een 1,01 tot 1,13 keer hoger risico op hersentumoren, multipel myeloom, blaaskanker, pancreaskanker en borstkanker. Elke 1 kg/m² in BMI zou zich vertalen in een toename van resp. 6% en 4% van het risico op nier- en galblaaskanker.
De pathofysiologische mechanismen zijn complex en omvatten onderling verweven metabole, inflammatoire, immunologische en hormonale routes.
Systemische metabole ontregeling
Obesitas veroorzaakt insulineresistentie, verhoogde concentraties IGF-1, hyperinsulinemie en een gestoorde lipidenhuishouding, wat een lokale carcinogene micro-omgeving creëert. Daarnaast bevordert hypoxie door overmatige ophoping van vetweefsel de angiogenese, invasie en overleving van tumorcellen door de expressie van hypoxie-induceerbare factoren te stimuleren.
Chronische inflammatie
Bij obesitas draagt inflammatie met ontregelde secretie van adipokines bij tot het ontstaan van een pro-inflammatoir fenotype en carcinogenesis. Er wordt een verhoging van pro-carcinogene adipokines, zoals leptine, interleukine-1 bèta (IL-1β), IL-6 en tumornecrosefactor-alfa (TNF-α) gezien, samen met een vermindering van het protectieve adiponectine.
Immunologische veranderingen
De immunologische veranderingen omvatten onder meer een inactivering van natural killer cells en een aantasting van cytotoxische CD8+ T-cellen, samen met een toename van myeloïde-afgeleide suppressorcellen die de antitumorale immuunrespons onderdrukken.
Hormonaal onevenwicht
Naast de verhoogde IGF-1-spiegels en hyperinsulinemie zijn (vooral na de menopauze) bij obesitas verhoogde oestrogeenspiegels gerelateerd aan de ontwikkeling van hormoongevoelige kankers. Overtollig oestrogeen bindt zich aan receptoren in borst-, baarmoeder- en ovarieel weefsel, waardoor celproliferatie wordt geactiveerd. Tot slot kunnen veranderingen in gastro-intestinale hormonen zoals ghreline en cholecystokinine (CCK) de ontstekingsremmende werking verstoren. In dit kader worden verhoogde CCK-spiegels in pancreasweefsel in verband gebracht met pancreashyperplasie en carcinogenesis.
Referenties:
1. National Cancer Institute. Cancers associated with overweight and obesity [Internet]. National Cancer Institute at the National Institutes of Health; 2026 [cited 2026 Jan 9]. Available from: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/obesity/overweight-cancers-infographic
2. Lim JS, Kim S, et al. Obesity and Cancer: Mechanisms, Epidemiological Evidence, and Potential Risk Reduction. J Obes Metab Syndr. 2026 Jan 30;35(1):14-37. doi: 10.7570/jomes25088.
