Longkanker: aantal jaren roken als selectiecriterium voor screening
ASCO-CONGRES Bij de opsporing van een bronchuscarcinoom met een CT-scan met lage stralingsdosis wordt rekening gehouden met het rookgedrag uitgedrukt in het aantal pakjesjaren, wat zowel de duur als intensiteit van het roken omvat. Een hoog aantal longkankers treedt echter op bij patiënten die niet voldoen aan die criteria. Op ASCO 2026 is een grote studie gepresenteerd, uitgevoerd bij bijna een miljoen Amerikaanse veteranen, die stelt dat je meer hoogrisicopersonen zou kunnen opsporen als je enkel zou rekening houden met de duur van het roken.
De USPSTF 2021-richtlijnen raden een screening aan bij volwassenen van 50-80 jaar met een voorgeschiedenis van minstens 20 pakjesjaren die minder dan 15 jaar geleden waren gestopt met roken. De informatie in medische dossiers over het aantal sigaretten dat de patiënten per dag hebben gerookt gedurende meerdere decennia, is echter vaak weinig precies of onvolledig. De cumulatieve duur van het roken daarentegen is over het algemeen een betrouwbaardere, beter reproduceerbare en vlotter toegankelijke parameter. Daarom hebben de auteurs een studie uitgevoerd om de waarde van één criterium, zijnde roken gedurende minstens 20 jaar, te ramen.
Selectie hoger aantal rokers met hoog risico
De retrospectieve studie is uitgevoerd bij 960.770 veteranen van 50-80 jaar die werden gevolgd door de Veterans Health Administration. 35,4% rookte nog altijd, 31,7% had vroeger gerookt en 32,9% had nooit gerookt. De mediane leeftijd was 64,9 jaar en 91,1% van de veteranen waren mannen.
571.087 veteranen hadden minstens 20 jaar gerookt. Volgens dat criterium was het aantal deelnemers dat in aanmerking kwam voor screening, 29,6% hoger dan volgens de USPSTF 2021-criteria. De veteranen die bijkomend in aanmerking kwamen voor screening, waren gemiddeld jonger, vaker van het vrouwelijke geslacht en van raciale minderheidsgroepen. De expansie ging niet gepaard met een sterke dilutie van het risico. In de studie bedroeg de cumulatieve incidentie van longkanker na vijf jaar 1,59% bij selectie volgens de duur van het roken, 1,85% bij selectie volgens de USPSTF 2021-criteria en 2,00% volgens de USPSTF 2013-criteria. Ter vergelijking, de frequentie bedroeg maar 0,14% bij de veteranen die nooit hadden gerookt. Dat bevestigt dat mensen die ≥ 20 jaar hadden gerookt, een populatie vormen die nog altijd een hoog risico op longkanker loopt.
Naar een betere en billijkere screening
Een opvallende vaststelling betreft populaties die historisch minder goed werden opgespoord bij gebruik van het cumulatieve rookgedrag als criterium. Bij rokers en ex-rokers steeg het aantal deelnemers dat in aanmerking kwam voor screening, van 55,0% naar 82,7% bij vrouwen en van 53,9% naar 82,7% bij zwarten, als je de klassieke criteria zou vervangen door de duur van het roken.
De auteurs stellen dat je het risico bij vrouwen en raciale minderheden zou kunnen onderschatten als je het risico hoofdzakelijk raamt volgens het aantal pakjesjaren. Door enkel te kijken naar het aantal jaren, spoor je meer mensen op die een hoger risico lopen en dus in aanmerking komen voor screening, en tevens daalt dan het risico dat je kankers in die subgroepen zou missen: daling van 39,3% naar 6,7% bij vrouwen en van 46,9% naar 5,9% bij zwarten.
De mogelijke impact op de kankerdetectie is groot. Het theoretische percentage longkankers bij patiënten die niet in aanmerking kwamen voor screening, daalde van 30,3% met de USPSTF 2013-criteria naar 17,1% met de USPSTF 2021-criteria en naar 7,5% als enkel werd gekeken naar de duur van het rookgedrag. Door het aantal pakjesjaren te vervangen door roken ≥ 20 jaar, daalde het aantal deelnemers dat niet in aanmerking kwam voor screening, van 27,2% naar 3,9%.
Volgens de studie zou de duur van het roken dus een eenvoudiger, billijker selectiecriterium kunnen zijn dan de historische criteria gebaseerd op het aantal pakjesjaren en is het minstens even performant. De auteurs onderstrepen dat het hier ging om een cohorte van overwegend mannelijke veteranen, en dat ze geen kosten-effectiviteitsanalyse hebben uitgevoerd. De bevindingen moeten worden gevalideerd in andere populaties vooraleer wordt beslist de richtlijnen aan te passen.
Referentie:
Heiden BT, Eaton DB Jr, Puri V, Brandt WS, Thomas TS, Schoen MW, et al. Redefining lung cancer screening eligibility: Smoking duration vs. pack-years in a national VA cohort of nearly 1 million patients. J Clin Oncol. 2026;44(16 Suppl):8004. doi:10.1200/JCO.2026.44.16_suppl.8004.