Zonsverduistering van 12 augustus
Zonne-retinopathie voorkomen
De zonsverduistering van 12 augustus vormt een niet te verwaarlozen risico voor de ogen: enkele seconden rechtstreeks in de zon kijken, kan namelijk al voldoende zijn om zonne-retinopathie, ofwel 'eclipsretinopathie', te veroorzaken. Maar beschermende brillen zijn nu al moeilijk te vinden...
Aangezien het netvlies geen pijnreceptoren heeft, kan de beschadiging pijnloos optreden, zonder onmiddellijk alarmsignaal.
Het gevaar komt niet van een „andere“ straling, maar van het langdurig staren naar de zon, wat wordt vergemakkelijkt door de afname van de omgevingshelderheid: de verblinding neemt af, terwijl de lichtenergie door het hoornvlies en de ooglens op de macula blijft worden gebundeld.
In sommige gevallen blijvende gevolgen
De fototoxische beschadiging treft voornamelijk de fotoreceptoren van de macula en kan leiden tot een centraal scotoom, verminderde gezichtsscherpte, metamorphopsieën, dyschromatopsie, fotofobie of wazig zicht. De symptomen kunnen pas na enkele uren of zelfs enkele dagen optreden. Gedeeltelijk herstel is mogelijk, maar er kunnen blijvende gevolgen overblijven. Er bestaat geen behandeling waarmee de vernietigde fotoreceptoren kunnen worden hersteld.
Er is slechts één preventieve boodschap: kijk nooit met het blote oog naar de zonsverduistering, zelfs niet kortstondig, ook niet wanneer de zon gedeeltelijk verduisterd of door wolken bedekt is. Zonnebrillen, getinte of gekleurde glazen, fotofilms, röntgenfoto’s en zelfgemaakte filters zijn ongeschikt. Alleen een zonnebril die speciaal bedoeld is voor het observeren van de zon, voldoet aan de norm ISO 12312-2, onbeschadigd is en volgens de instructies van de fabrikant wordt gebruikt, biedt voldoende bescherming.
Raadpleeg onmiddellijk een arts
Verrekijkers, telescopen, camera’s en smartphones met een optisch systeem vereisen een geschikt zonnefilter dat aan de voorkant van het instrument wordt geplaatst. Kijken door een vergrotend apparaat met een gewone eclipsbril stelt u bloot aan een gevaarlijke concentratie van straling en kan het filter beschadigen. Gecertificeerde brillen mogen niet worden gedragen tijdens het autorijden of onderweg, omdat ze extreem donker maken.
Na directe blootstelling is elke verslechtering van het gezichtsvermogen, een centrale vlek, vervorming van lijnen of kleurverandering aanleiding voor een snelle oogheelkundige beoordeling. Optische coherentietomografie kan maculaire laesies objectief vaststellen. In de praktijk blijft preventie de enige volledig doeltreffende maatregel: bij kinderen en adolescenten, die bijzonder vatbaar zijn voor risicogedrag, moet er voortdurend toezicht door een volwassene zijn.
Zonsverduisteringsbrillen: Belgische voorraden onder druk
Een week voor de zonsverduistering van 12 augustus zijn beschermingsbrillen in België moeilijk te vinden. Volgens de Beroepsvereniging van Opticiens en Optometristen van België, geciteerd door persbureau Belga, zullen veel opticiens tegen het einde van de week waarschijnlijk geen voorraad meer hebben. Wacht dus niet te lang met kopen.
Het Urania-observatorium, de belangrijkste leverancier van het land, heeft dit jaar al 130.000 exemplaren verkocht. Het heeft nog ongeveer 50.000 stuks op voorraad, maar heeft zijn webwinkel gesloten en reserveert zijn voorraad nu voor verkoop ter plaatse of aan groothandels.
In Grimbergen heeft het observatorium MIRA nog maar 5.000 stuks op voorraad, zonder dat er een nieuwe levering is gepland.
De conformiteit van de brillen moet worden aangetoond door de CE-markering en de referentie EN ISO 12312-2. Zonnebrillen, fotografische filters, 3D-brillen en oude brillen die sinds 1999 zijn bewaard, mogen niet worden gebruikt.
Verschillende observatoria organiseren op 12 augustus openbare sessies, onder meer in Humain (nabij Marche), Genk, Spiennes, Manhay, Grimbergen, Ieper, Brugge en Antwerpen. Met gefilterde telescopen en begeleiders is een begeleide waarneming mogelijk, soms met een beperkte voorraad zonnebrillen die ter plaatse worden verkocht.