Geen ruimte voor fatalisme
Wie de demografische curve bekijkt, ziet meteen dat we afstevenen op een neurologische uitdaging. Naarmate de bevolking ouder wordt, zal het aantal patiënten met neurodegeneratieve aandoeningen stijgen. Dementie is nu al doodsoorzaak nummer één in ons land en één op de vijf mensen krijgt ooit de diagnose. Ook parkinson zal zich vaker aandienen. Deze aandoeningen worden zo een groot klinisch én maatschappelijk vraagstuk.
Toch mag vergrijzing geen verhaal van therapeutisch fatalisme worden. Bij alzheimer verschuift de aandacht van louter symptomatische behandeling naar beïnvloeding van het ziekteproces. Anti-amyloïde antistoffen vertragen bij zorgvuldig geselecteerde patiënten in een vroeg stadium de achteruitgang. De behandeling is duur, belastend en niet zonder risico’s. Maar tijdwinst is bij een progressieve ziekte allerminst banaal. Een extra jaar thuis wonen kan voor patiënt en omgeving van onschatbare waarde zijn. Het ontlast bovendien de zorgsector die met een enorm personeelstekort kampt.
Minstens even belangrijk is de vaststelling dat dementie niet volledig onafwendbaar is. Veertien beïnvloedbare risicofactoren houden verband met 45% van de gevallen, die potentieel kunnen worden voorkomen of uitgesteld. Gehoorverlies, hoge LDL-cholesterol, hypertensie, diabetes, lichamelijke inactiviteit en sociale isolatie zijn concrete aangrijpingspunten. Hersengezondheid wordt levenslang opgebouwd. Op bevolkingsniveau kan zelfs een bescheiden uitstel van het ziektebegin grote winst opleveren.
'Bij parkinson komt vooruitgang niet alleen uit nieuwe technologie.'
Vroegdiagnostiek opent tegelijk een spanningsveld. Bloedbiomerkers zoals p-tau217 kunnen de ziekte jaren vóór de eerste symptomen zichtbaar maken en invasiever onderzoek vermijden. Maar biologische afwijkingen zijn nog geen klinische ziekte. Breed screenen kan mensen jarenlang tot patiënt maken, zonder zekerheid dat zij ooit dementie ontwikkelen. Niet voor niets waarschuwt neuroloog Sebastiaan Engelborghs dat we hier best zeer voorzichtig mee omspringen.
Bij parkinson komt vooruitgang niet alleen uit nieuwe technologie. Niet-motorische klachten — van orthostatische hypotensie en obstipatie tot slaapstoornissen, cognitieve problemen en hallucinaties — bepalen vaak sterker de levenskwaliteit dan tremor of rigiditeit. Omdat patiënten ze niet altijd spontaan melden, is systematisch bevragen geen detail maar goede neurologische zorg.
De neurodegeneratierevolutie rust niet op één molecule of biomarker. Zij vraagt preventie, vroege maar zorgvuldige diagnostiek, gerichte behandeling en aandacht voor wat patiënten dagelijks het meest hindert. Ze dwingt ook tot beleidskeuzes: wie krijgt toegang tot dure therapieën, hoe versterken we geheugenklinieken en wie draagt de groeiende mantelzorglast? Vergrijzing maakt die vragen urgent. De wetenschap geeft ons steeds meer voorsprong; het komt erop aan die verstandig, rechtvaardig en menselijk te benutten. Centrale vraag is of de overheid bereid is voldoende middelen te stoppen in zorg die vooral ouderen aanbelangt.