Focus on European Congress of Endocrinology
Botkwaliteit in endocriene pathologie
Bij 30 tot 50% van de mensen met secundaire osteoporose is er een onderliggende endocriene aandoening. Reden genoeg om er op het ECE een ‘meet the expert‘-sessie aan te wijden.
Meten is weten
Klassiek wordt osteoporose gemeten met botdensiometrie (BMD) wat een T-score oplevert. Echter, zo begint dr. Kuzma zijn uiteenzetting, bij endocriene ziekten geeft deze BMD vaak een onderschatting omdat er enkel informatie wordt gegeven over de kwantiteit (calcificatie) en niet over de kwaliteit van het botweefsel.
Wanneer men daarentegen specifieke software gebruikt die de grijswaarden van een DEXA-röntgenfoto analyseert, krijgt men informatie over de kwaliteit en microarchitectuur van het botweefsel wat vertaald wordt in een trabecular bone score (TBS). Hierbij worden volgende cut-offwaarden gehanteerd: TBS ³ 1.310 = normaal bot, TBS 1.230-1.310 = partiële botafbraak en TBS ≤ 1.230 = botafbraak.
Diabetes mellitus als onderliggende oorzaak
Bij diabetes type 1 en 2 is er een verhoogd risico op (heup)fracturen. Opmerkelijk is dat de BMD lager is in type 1, maar in type 2 normaal tot verhoogd blijkt terwijl het risico op fracturen wel hoger is (diabetes bone paradox). Echter, bij beide is de TBS sterk gedaald én gerelateerd aan de HbA1c-waarde. Er is een significant lagere botturn-over, met opstapeling van AGE (Advanced Glycation End Product) en als gevolg meer fragiel collageen, trabeculaire afbraak en corticale poreusheid met micro-architecturale veranderingen.
Primaire hyperparathyreoïdie
Bij deze patiënten zijn er vaak vertebrale fracturen en meer breuken in voorarm en heup. Een te hoog PTH-gehalte zorgt voor osteoresorptie met voornamelijk een corticaal effect (dunnere cortex) waarbij TBS (corticaal en trabeculair) verminderd is. Ook bij asymptomale vormen, zeker bij een laag vitamine D-gehalte blijkt dit het geval. Ook hier bestaat de paradox dat de BMD verhoogd kan zijn maar dat de botkwaliteit door de hoge botturn-over veranderd is.
Hypofysaire dysfunctie
Bot is het meest getroffen door tekort aan groeihormoon (GH) en gonadotropinen, het hogere fractuurrisico blijkt vooral veroorzaakt te worden door een GH-deficiëntie met als gevolg een lage botturn-over en een BMD die op osteopenie wijst. Het ogenblik waarop de deficiëntie ontstaat (als kind of volwassene) speelt een rol, evenals het geslacht van de patiënt.
Hypogonadisme
Androgenen en oestrogeen gaan botresorptie tegen, zo bevordert oestrogeen de osteoclasten apoptosis en beide steroïden beschermen de osteoblasten en osteocyten. Bij deficiëntie is er een verhoogde botresorptie en een verstoorde balans tussen botresorptie en -aanmaak.
Andere endocriene etiologie
Daarnaast zijn er nog een hele reeks andere aandoeningen met een impact op het botweefsel, denken we onder meer aan primair aldosteronisme, prolactinomen, hyperthyreoïdie, Cushing-syndroom, ...
Concluderend kan er gesteld worden dat botkwaliteit en verhoogd fractuurrisico een aandachtspunt is bij de meeste endocriene aandoeningen en dat de klassieke BMD-meting best wordt aangevuld met een TBS-score.
Referenties:
1. ECE Symposium, Bone quality in Endocrine diseases
2. Shevroja E, et al. Update on the clinical use of trabecular bone score (TBS) in the management of osteoporosis. Osteoporos Int. 2023 Sep;34(9):1501-1529. doi: 10.1007/s00198-023-06817-4.