Versnellen kanker en de behandeling ervan het verouderen?
Een groep uit Namen heeft de literatuur doorgenomen en een meta-analyse uitgevoerd die bevestigt dat overlevers van kanker biologische en epigenetische markers vertonen die wijzen op een snellere veroudering.
Wereldwijd leven meer dan vijftig miljoen mensen die kanker hebben overleefd. Die patiënten vertonen vaak late complicaties: een tweede kanker, hart- en vaataandoeningen, endocriene ziektes, persisterende neurocognitieve afwijkingen … Ziektes die je ook vindt bij bejaarden.
“Zouden kanker en de behandeling ervan de biologische processen van het verouderen nabootsen, uitlokken of versnellen? Médéa Locquet, epidemiologe, heeft een studie uitgevoerd om die hypothese te toetsen”, legt prof. Charlotte Beaudart, onderzoekster aan de UNamur uit. Prof. Beaudart heeft de eerste resultaten van het werk van haar collega gepresenteerd op het congres van de International Association of Geriatrics and Gerontology deze zomer. “Onze eerste vraag was of we die processen met biomerkers zouden kunnen detecteren.”
Methode en selectie
De auteurs hebben de literatuur doorgenomen conform de PRISMA-richtlijnen. Ze zijn daarbij uitgegaan van de gegevensbanken PubMed en Scopus en hebben meetbare biomerkers van het verouderen gemeten bij overlevers van kanker en controlepersonen zonder voorgeschiedenis van kanker.
Van de 11.000 referenties die ze hebben teruggevonden, hebben ze er 22 gehandhaafd voor hun meta-analyse, waarvan negen studies bij kinderen met kanker en acht studies bij vrouwen met borstkanker. Het betrof merendeels transversale of retrospectieve cohortonderzoeken uitgevoerd bij 38 tot 2.000 personen.
De vaakst gemeten biomerkers waren inflammatoire of immunologische merkers, micro-RNA’s en horloges gebaseerd op methylering van het DNA.
Robuuste te bevestigen signalen
De vorsers hebben twee signalen gevonden die hun werkhypothese ondersteunen:
- Duidelijk meer ontsteking (CRP) bij de overlevers van kanker. Het gestandaardiseerde verschil (SMD) bedroeg 1,06, maar de heterogeniteit van de studies was zeer groot (I2 = 97,7 %).
- Een snellere stijging van de epigenetische leeftijd: SMD 0,31, een weliswaar klein, maar significant verschil. De heterogeniteit van de studies was opnieuw zeer groot (I2 = 84,2 %).
“De heterogeniteit betreft vooral de grootte, maar niet de richting van de effecten”, commentarieert prof. Beaudart. “Alle studies gaan in dezelfde zin, ook onze preliminaire gegevens over remodellering van het immuunsysteem.”
De onderzoeksters erkennen evenwel dat hun meta-analyse enkele zwaktes vertoont, waardoor ze niet met zekerheid kunnen concluderen tot een oorzakelijk verband: geen prospectieve, longitudinale studies (nodig om de correlatie in de tijd te evalueren en een oorzakelijk verband aan te tonen) en beperkte evaluatie van andere behandelingen dan chemotherapie.
Nuttige sporen
“De geanalyseerde biomerkers kunnen nog niet in de klinische routine worden gebruikt”, concludeert prof. Beaudart. “Verder onderzoek ad hoc is echter wenselijk.” O.a. om de biomerkers te koppelen aan klinische verschijnselen van het verouderen. In voorkomend geval zou je dan de patiënten kunnen opsporen die je van dichterbij zou moeten volgen, zou je kunnen nagaan of weefselsparende strategieën de biologische belasting op lange termijn verlagen, en zou je maatregelen kunnen nemen om ervoor te zorgen dat overlevers van kanker gezond oud worden.
Referentie:
Locquet M. et al., “Cancer-treatment-induced biological and epigenetic signs of accelerated aging in cancer survivors: a systematic review”, IAGG 2026, mondelinge presentatie, 8 juli 2026.